Zaćma: kwalifikacja do operacji i soczewki premium
6 min czytania

Zaćma to zmętnienie naturalnej soczewki oka, które z wiekiem rozwija się u wielu osób, a jedynym skutecznym leczeniem jest operacja: usunięcie zmętniałej soczewki i wszczepienie sztucznej. Dziś ta sama operacja daje też wybór — soczewkę jednoogniskową albo tzw. premium, która ogranicza zależność od okularów. Wyjaśniamy, kiedy operować, jak wygląda kwalifikacja i dla kogo soczewki EDOF i wieloogniskowe mają sens.
Kiedy operować zaćmę
Zaćma rozwija się powoli: obraz staje się mniej kontrastowy, kolory bledsze, pojawiają się olśnienia od reflektorów nocą i „aureole” wokół świateł, gorzej czyta się drobny druk, a okulary trzeba często zmieniać. Amerykańska Akademia Okulistyki ujmuje to prosto: objawowa zaćma jest chorobą chirurgiczną, a wskazaniem do operacji jest sytuacja, w której zabieg poprawi funkcjonowanie pacjenta i pacjent, znając korzyści i ryzyko, decyduje się na niego. Nie ma już zasady, że zaćma musi „dojrzeć”.
Operację wykonuje się także wtedy, gdy zmętniała soczewka utrudnia leczenie innych chorób oka — np. ocenę siatkówki w cukrzycy czy jaskrze. Sam zabieg trwa zwykle kilkanaście minut, w znieczuleniu powierzchniowym (kroplowym), metodą fakoemulsyfikacji: soczewkę rozdrabnia się ultradźwiękami i odsysa przez cięcie o szerokości około 2 mm, a w jej miejsce wprowadza zwijalną soczewkę wewnątrzgałkową.
Jak wygląda kwalifikacja
Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego wymieniają elementy badania kwalifikacyjnego:
- autokeratorefraktometria i ostrość wzroku do dali i do bliży,
- badanie przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej, z oceną soczewki przy wąskiej i szerokiej źrenicy,
- badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic,
- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
- ocena liczby komórek śródbłonka rogówki,
- biometria, czyli pomiar długości oka i krzywizny rogówki, na podstawie którego oblicza się moc sztucznej soczewki,
- w wybranych przypadkach badania dodatkowe: topografia rogówki, OCT plamki, OCT przedniego odcinka, USG oka, gdy nie ma wglądu w dno.
Przy soczewkach premium ta lista rośnie: potrzebne są dokładna topografia (astygmatyzm, regularność rogówki), OCT plamki (wykluczenie zmian zwyrodnieniowych) i ocena powierzchni oka. Według wytycznych AAO dotyczących suchego oka (2023) każdy pacjent przed operacją soczewki powinien mieć oceniony i, jeśli trzeba, leczony zespół suchego oka — niestabilny film łzowy zaburza pomiary biometryczne i psuje efekt nawet najdokładniej dobranej soczewki. Te same wytyczne podają, że mniej więcej jedna trzecia pacjentów po operacjach refrakcyjnych i soczewkowych ma objawy suchego oka dłużej niż 3 miesiące, więc warto się tym zająć zawczasu.
Rodzaje soczewek — dla kogo soczewki premium, a dla kogo nie
Jednoogniskowa — daje ostre widzenie na jedną odległość, zwykle do dali; do czytania potrzebne są okulary. Jak zauważa PTO, to standard w operacjach finansowanych przez NFZ, wynikający z wyceny zabiegu. Przy astygmatyzmie rogówkowym istnieje wariant toryczny, korygujący także tę wadę.
EDOF (o wydłużonej głębi ostrości) — zamiast kilku ognisk tworzy jedno wydłużone: dobre widzenie do dali i na odległości pośrednie (komputer, deska rozdzielcza), z pewnym kompromisem przy drobnym druku z bliska. Poświaty i aureole wokół świateł (halo) mogą wystąpić także po EDOF, ale w metaanalizie z 2021 r. zgłaszano je rzadziej niż po soczewkach trójogniskowych; częstość olśnień była podobna.
Wieloogniskowa (multifokalna, w tym trójogniskowa) — dzieli światło na ogniska do dali, bliży i pośrednie, dając największą niezależność od okularów. Według wytycznych AAO pacjenci z soczewkami wieloogniskowymi częściej niż z jednoogniskowymi zgłaszają olśnienia, poświaty i obniżoną wrażliwość na kontrast; to, czy korzyść z widzenia bez okularów przeważa nad tymi efektami, zależy od pacjenta — dlatego kwalifikacja i rozmowa o oczekiwaniach są kluczowe.
PTO podkreśla, że wybór soczewki powinien wynikać ze względów medycznych, ale też ze stylu życia i potrzeb pacjenta. Dobrymi kandydatami do soczewek premium są osoby, które chcą ograniczyć okulary, mają zdrową plamkę i regularną rogówkę, realistyczne oczekiwania i akceptują możliwość poświat nocą. Ostrożność zaleca się przy: zwyrodnieniu plamki i innych chorobach siatkówki, jaskrze z ubytkami pola widzenia, nieregularnej rogówce (stożek, blizny, stan po niektórych zabiegach laserowych), zaawansowanym zespole suchego oka, dużej źrenicy i u zawodowych kierowców nocnych — w tych sytuacjach soczewka jednoogniskowa lub EDOF bywa rozsądniejszym wyborem. O tym rozstrzyga kwalifikacja, a nie katalog producenta.
Bez zaćmy, ale z wadą: refrakcyjna wymiana soczewki (RLE) i soczewki ICL
Ta sama technika operacyjna służy do korekcji wad wzroku u osób bez istotnej zaćmy. Refrakcyjna wymiana soczewki (RLE) to wszczepienie soczewki premium zamiast własnej, przezroczystej. Rozważa się ją głównie u osób z prezbiopią (starczowzrocznością), zwłaszcza z nadwzrocznością, dla których laserowa korekcja nie jest dobrym rozwiązaniem. Zabieg jest nieodwracalny, a u osób z wysoką krótkowzrocznością wiąże się z podwyższonym ryzykiem odwarstwienia siatkówki, dlatego kwalifikacja obejmuje dokładne badanie obwodu siatkówki.
Soczewka fakijna ICL to cienka soczewka wszczepiana za tęczówkę, przed własną soczewką, która pozostaje na miejscu. Według dokumentacji rejestracyjnej producenta (etykieta zatwierdzona przez amerykańską FDA) jest przeznaczona dla osób dorosłych od 21. roku życia z ustabilizowaną wadą — głównie krótkowzrocznością od −3 do −15 dioptrii, z możliwością korekcji astygmatyzmu — u których np. cienka lub nieregularna rogówka wyklucza laserową korekcję; górną granicę wieku etykieta określała na 45 lat, a w 2026 r. FDA rozszerzyła ją do 60 lat. Zaletą jest odwracalność — soczewkę można usunąć. Warunki to m.in. głębokość komory przedniej co najmniej 3 mm i prawidłowa liczba komórek śródbłonka; do rzadkich powikłań należą wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego i wcześniejsza zaćma.
Kwalifikacja w naszych gabinetach
W gabinetach ABMed Experts przy ul. Wacława Felczaka 23/1 w Szczecinie kwalifikację do operacji zaćmy prowadzi lek. med. Tomasz Miszczuk, okulista zajmujący się mikrochirurgią przedniego odcinka oka, operacjami zaćmy i zabiegami refrakcyjnymi ICL, przyjmujący w czwartki 9:00–14:00. Według cennika kwalifikacja do korekcji wady wzroku metodą refrakcyjnej wymiany soczewki (fakoemulsyfikacja) kosztuje 500 zł, tyle samo kwalifikacja do wszczepienia soczewki fakijnej; konsultacja okulistyczna (pierwsza wizyta) — 500 zł. Miejsce i warunki wykonania samej operacji lekarz omawia podczas kwalifikacji. Termin kwalifikacji najlepiej ustalić telefonicznie z rejestracją.
Jak się przygotować: przynieś dotychczasowe okulary i wyniki badań, listę leków (w tym kropli), wypisy z wcześniejszych operacji oczu. Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, odstaw je przed badaniem — zmieniają kształt rogówki i zafałszowują pomiary. Źrenice będą rozszerzone, więc przez kilka godzin po wizycie nie prowadź auta. Przygotuj też odpowiedzi na pytania o styl życia: praca przy komputerze, jazda nocą, czytanie, sport — to od nich zależy, jaka soczewka będzie dobra właśnie dla Ciebie.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne, „Wytyczne leczenia operacyjnego zaćmy” (stan na 10 grudnia 2014, aktualizacja 19 września 2018), https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2016/04/Wytyczne-PTO-leczenie-operacyjne-zacmy-aktualizacja-2016.pdf
- American Academy of Ophthalmology, „Cataract in the Adult Eye Preferred Practice Pattern 2021”, https://www.aao.org/education/preferred-practice-pattern/cataract-in-adult-eye-ppp-2021-in-press
- EyeWiki (AAO), „Extended Depth of Focus IOLs”, https://eyewiki.org/Extended_Depth_of_Focus_IOLs
- EyeWiki (AAO), „Intraocular Refractive Surgery” (RLE, soczewki fakijne), https://eyewiki.org/Intraocular_Refractive_Surgery
- American Academy of Ophthalmology, „Dry Eye Syndrome Preferred Practice Pattern 2023” (ocena suchego oka przed operacją soczewki; częstość objawów po zabiegach), https://www.aao.org/education/preferred-practice-pattern/dry-eye-syndrome-ppp-2023
- Zhong Y. i wsp., „Comparison of trifocal or hybrid multifocal-extended depth of focus intraocular lenses: a systematic review and meta-analysis”, Scientific Reports 2021; 11: 6699, https://www.nature.com/articles/s41598-021-86222-1
- U.S. Food and Drug Administration, etykieta EVO ICL (PMA P030016/S035, 2022) — wskazania: wiek, zakres wady, głębokość komory przedniej, https://www.accessdata.fda.gov/cdrh_docs/pdf3/P030016S035C.pdf
- STAAR Surgical, komunikat o rozszerzeniu przez FDA wskazania wiekowego EVO ICL do 21–60 lat (luty 2026), https://investors.staar.com/news-and-events/press-releases/2026/02-17-2026-210124036
Autor
Okulista
W 1995 roku ukończył Wydział Lekarski Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi. Specjalizację II stopnia z okulistyki uzyskał w 2005 roku.
Baza wiedzy
Czytaj także
Okulistyka
ICL, RLE czy laser: jak wybrać metodę korekcji wzroku
Soczewka fakijna ICL, refrakcyjna wymiana soczewki (RLE) czy laser (LASIK, PRK, SMILE)? Jak wada, wiek, rogówka, prezbiopia i zaćma decydują o wyborze metody.
lek. med. Tomasz Miszczuk7 min czytania
Okulistyka
Zespół suchego oka: objawy, przyczyny i leczenie
Pieczenie, piasek pod powiekami, zamazane widzenie — jak rozpoznać zespół suchego oka, jak wygląda diagnostyka i leczenie u okulisty w Szczecinie.
dr n. med. Leszek Kuprjanowicz6 min czytania
