Przejdź do treści

Ustawienia cookies

Wybierz, na co się zgadzasz. Zdanie zmienisz w każdej chwili — link „Ustawienia cookies” jest w stopce. Szczegóły w polityce cookies.

  • Twoja decyzja o cookies, żebyśmy nie pytali o nią przy każdej wizycie, oraz — jeśli z nich korzystasz — ustawienia dostępności (większy tekst, wysoki kontrast). Innych własnych cookies strona nie zapisuje.

  • Mapa Google na stronie Kontakt. Po włączeniu Google może zapisać własne cookies i otrzyma Twój adres IP.

  • Google Analytics 4 — anonimowe statystyki odwiedzin: które podstrony są czytane i czy strona działa poprawnie.

505 00 54 55Rejestracja online

Optometria

Stożek rogówki: objawy, diagnostyka i soczewki miniskleralne

mgr Beata Stroynowska-CichońOptometrystka

6 min czytania

Talerz z koncentrycznymi pierścieniami na marmurowym blacie gabinetu, obok fotel i aparat diagnostyczny

Sto­żek ro­gówki (ke­ra­to­ko­nus) to cho­roba, w któ­rej ro­gówka stop­niowo się ścień­cza i uwy­pu­kla, przez co obraz staje się znie­kształ­cony, a oku­lary prze­stają wy­star­czać. Celem le­cze­nia jest po­prawa ostro­ści wi­dze­nia dzięki od­po­wied­niej ko­rek­cji oraz za­ha­mo­wa­nie po­stępu cho­roby (cross-linking) — im wcze­śniej roz­po­zna­nie, tym więk­sze moż­li­wo­ści. Po­ni­żej wy­ja­śniamy, jak roz­po­znać pierw­sze sy­gnały, jak wy­gląda dia­gno­styka i kiedy warto roz­wa­żyć so­czewki mi­ni­skle­ralne.

Czym jest stożek rogówki i kto choruje

Ro­gówka to prze­zro­czy­sta, ko­pu­la­sta „szybka” z przodu oka. Od­po­wiada za więk­szość za­ła­my­wa­nia świa­tła, więc jej kształt de­cy­duje o ostro­ści ob­razu. W stożku ro­gówki tkanka traci sztyw­ność, ścień­cza się i wy­brzu­sza w kształt stożka. Po­wierzch­nia prze­staje być re­gu­larna, a świa­tło roz­pra­sza się w wielu kie­run­kach za­miast sku­piać w jed­nym punk­cie.

Cho­roba zwy­kle za­czyna się mię­dzy okre­sem doj­rze­wa­nia a po­cząt­kiem trze­ciej de­kady życia i po­stę­puje przez 10–⁠20 lat, naj­czę­ściej w obu oczach, choć nie­rów­no­mier­nie. U czę­ści pa­cjen­tów pro­gre­sja za­trzy­muje się sa­mo­ist­nie po 30.–⁠40. roku życia, u in­nych trwa dłu­żej. Dla­tego tak ważne jest, żeby roz­po­znać ją wcze­śnie i re­gu­lar­nie kon­tro­lo­wać.

Przy­czyna stożka ro­gówki nie jest w pełni po­znana — na­kła­dają się czyn­niki ge­ne­tyczne i śro­do­wi­skowe. We­dług Ame­ry­kań­skiej Aka­de­mii Oku­li­styki mniej wię­cej jedna na dzie­sięć osób ze stoż­kiem ma ro­dzica z tą samą cho­robą. Do czyn­ni­ków ry­zyka na­leżą także:

  • in­ten­sywne po­cie­ra­nie oczu, szcze­gól­nie przy aler­gicz­nym za­pa­le­niu spo­jó­wek i ato­pii,
  • cho­roby tkanki łącz­nej (np. ze­spół Mar­fana, Ehlersa-Danlosa),
  • ze­spół Downa,
  • ob­tu­ra­cyjny bez­dech senny.

Naj­prost­sze, co można zro­bić sa­memu, to nie trzeć oczu. Przy swę­dze­niu le­piej się­gnąć po kro­ple prze­ciw­aler­giczne za­le­cone przez le­ka­rza niż po dłoń.

Objawy i diagnostyka — na co zwrócić uwagę

Pierw­sze sy­gnały są dys­kretne i łatwo je po­my­lić ze zwy­kłą wadą wzroku. Warto zwró­cić uwagę na:

  • po­gar­sza­jące się wi­dze­nie mimo no­wych oku­la­rów, czę­ste zmiany ko­rek­cji,
  • na­ra­sta­jący astyg­ma­tyzm, któ­rego nie da się do­brze sko­ry­go­wać szkłami,
  • „roz­myte” lub po­dwójne kon­tury liter i świa­teł wi­dziane jed­nym okiem,
  • nad­wraż­li­wość na świa­tło, olśnie­nia i smugi wokół lamp, zwłasz­cza po zmroku,
  • trud­no­ści z pro­wa­dze­niem auta w nocy,
  • czę­ste po­cie­ra­nie oczu (to jed­no­cze­śnie objaw aler­gii i czyn­nik ry­zyka).

W za­awan­so­wa­nym sta­dium może wy­stą­pić nagłe, bo­le­sne za­mgle­nie wi­dze­nia spo­wo­do­wane obrzę­kiem ro­gówki (tzw. ostry obrzęk, hy­drops). Taki stan wy­maga szyb­kiej wi­zyty u oku­li­sty.

Jak wy­gląda dia­gno­styka? Pod­stawą jest ba­da­nie kształtu i gru­bo­ści ro­gówki. W lam­pie szcze­li­no­wej spe­cja­li­sta szuka cha­rak­te­ry­stycz­nych cech, ta­kich jak pier­ścień Fle­ischera czy prążki Vogta, ale roz­strzy­ga­jące są ba­da­nia ob­ra­zowe:

  • to­po­gra­fia i to­mo­gra­fia ro­gówki — mapa krzy­wi­zny i gru­bo­ści, która po­ka­zuje asy­me­trię i miej­sce ścień­cze­nia,
  • pa­chy­me­tria — po­miar gru­bo­ści ro­gówki, istotny przy kwa­li­fi­ka­cji do za­bie­gów,
  • OCT przed­niego od­cinka oka — to­mo­gra­fia, która ob­ra­zuje prze­krój ro­gówki.

Ważne są też ba­da­nie re­frak­cji i ostro­ści wzroku — naj­pierw w oku­la­rach, a potem w so­czewce dia­gno­stycz­nej. Jeśli w twar­dej so­czewce wi­dze­nie wy­raź­nie się po­pra­wia, to sy­gnał, że pro­ble­mem jest nie­re­gu­larna po­wierzch­nia ro­gówki, a nie sama wada.

Metody leczenia i korekcji — od okularów po cross-linking

Po­stę­po­wa­nie za­leży od sta­dium cho­roby i od tego, czy sto­żek po­stę­puje. Na po­czątku czę­sto wy­star­czają oku­lary lub mięk­kie so­czewki to­ryczne. Gdy ro­gówka staje się bar­dziej nie­re­gu­larna, po­trzebne są so­czewki sztywne (ga­zo­prze­pusz­czalne), hy­bry­dowe albo skle­ralne — to one „wy­gła­dzają” optycz­nie po­wierzch­nię oka.

Jeśli ba­da­nia po­ka­zują pro­gre­sję, oku­li­sta może za­pro­po­no­wać cross-linking ro­gówki (CXL): na­są­cze­nie ro­gówki ry­bo­fla­winą i na­świe­tle­nie świa­tłem UV-A, które usztyw­nia włókna ko­la­ge­nowe. Za­bieg nie cofa zmian — jego celem jest za­trzy­ma­nie po­stępu cho­roby. Wa­run­kiem jest m.in. od­po­wied­nia gru­bość ro­gówki (zwy­kle co naj­mniej 400 µm) i brak blizn w osi wi­dze­nia. W Pol­sce od 1 wrze­śnia 2023 r. cross-linking jest fi­nan­so­wany przez NFZ w ra­mach le­cze­nia szpi­tal­nego; zgod­nie z ra­por­tem AOTMiT świad­cze­nie obej­muje pa­cjen­tów do 40. roku życia we wcze­snym sta­dium cho­roby (1–⁠2 wg Amslera) z gru­bo­ścią ro­gówki po­wy­żej 400 µm. O kwa­li­fi­ka­cji de­cy­duje oku­li­sta w ośrodku wy­ko­nu­ją­cym za­bieg.

W za­awan­so­wa­nych przy­pad­kach, gdy so­czewki nie są już to­le­ro­wane lub ro­gówka ma bli­zny, roz­waża się pier­ście­nie śród­ro­gów­kowe albo prze­szczep ro­gówki (war­stwowy lub drą­żący). Celem wcze­śniej­szego le­cze­nia — cross-linkingu i do­brze do­bra­nych so­cze­wek — jest od­su­nię­cie w cza­sie po­trzeby ta­kiej ope­ra­cji.

Soczewki miniskleralne — jak działają i dla kogo

So­czewki skle­ralne to twarde, ga­zo­prze­pusz­czalne so­czewki o dużej śred­nicy, które nie do­ty­kają ro­gówki. Opie­rają się na twar­dówce (bia­łej czę­ści oka), a mię­dzy so­czewką a ro­gówką zo­staje war­stwa płynu. Ta „po­duszka” wy­rów­nuje nie­re­gu­lar­no­ści i za­mie­nia stoż­ko­watą po­wierzch­nię w gładką optykę — dla­tego czę­sto po­zwala uzy­skać dobrą ostrość wi­dze­nia tam, gdzie inne me­tody za­wio­dły. Wer­sja mi­ni­skle­ralna ma śred­nicę zwy­kle 15–⁠18 mm, czyli mniej­szą niż kla­syczne so­czewki skle­ralne; gra­nice tej kla­sy­fi­ka­cji są umowne.

Zgod­nie z ra­por­tem BCLA CLEAR so­czewki skle­ralne by­wają je­dyną moż­liwą formą ko­rek­cji kon­tak­to­wej w wielu wska­za­niach i mogą od­su­nąć w cza­sie po­trzebę ope­ra­cji ro­gówki. Poza stoż­kiem sto­suje się je w:

  • ek­ta­zji ro­gówki po za­bie­gach la­se­ro­wych,
  • nie­re­gu­lar­nym astyg­ma­ty­zmie po prze­szcze­pie lub ura­zie,
  • bli­znach ro­gówki,
  • cięż­kich cho­ro­bach po­wierzchni oka, w tym ze­spole su­chego oka, gdzie zbior­nik płynu działa jak opa­tru­nek.

So­czewki mi­ni­skle­ralne nie są dla każ­dego. Wy­ma­gają nauki za­kła­da­nia i zdej­mo­wa­nia, co­dzien­nej hi­gieny i cier­pli­wo­ści w okre­sie ad­ap­ta­cji. U czę­ści osób w ciągu dnia po­ja­wia się za­mgle­nie ob­razu (tzw. fogging) spo­wo­do­wane osa­dem w zbior­niku płynu — po­maga wtedy zdję­cie so­czewki, prze­płu­ka­nie i po­nowne za­ło­że­nie. Do­brze do­pa­so­wana so­czewka i re­gu­larne kon­trole ogra­ni­czają ten pro­blem.

Jak przebiega dobór soczewek miniskleralnych w naszych gabinetach

Dobór so­cze­wek mi­ni­skle­ral­nych pro­wa­dzą opto­me­trystki w ga­bi­ne­tach ABMed Experts przy ul. Wa­cława Fel­czaka 23/1 w Szcze­ci­nie. To osobna, dłuż­sza wi­zyta niż stan­dar­dowa kon­sul­ta­cja opto­me­tryczna. Pierw­sza wi­zyta do­boru jest długa — w sys­te­mie re­je­stra­cji za­pla­no­wano na nią około 150 minut — bo obej­muje wy­wiad, ba­da­nie re­frak­cji, ocenę po­wierzchni oka i przy­miarki so­cze­wek prób­nych o róż­nych pa­ra­me­trach. Na tej pod­sta­wie za­ma­wiana jest so­czewka in­dy­wi­du­alna. Ko­lejny etap to od­biór so­czewki z nauką za­kła­da­nia i zdej­mo­wa­nia oraz wi­zyta kon­trolna po okre­sie ad­ap­ta­cji.

Ceny we­dług cen­nika: dobór so­cze­wek mi­ni­skle­ral­nych 350 zł, wi­zyta kon­trolna 170 zł, sama so­czewka od 1690 zł do 2190 zł. Do­bo­rem zaj­muje się mgr Beata Stroynowska-Cichoń (wtorki 15:30–⁠19:30) oraz mgr Anna Szy­mań­ska (czwartki 15:30–⁠19:30).

Na wi­zytę warto przy­nieść do­tych­cza­sowe oku­lary i so­czewki, wy­niki wcze­śniej­szych badań ro­gówki (to­po­gra­fie, OCT) oraz in­for­ma­cję o kro­plach, które sto­su­jesz. Jeśli no­sisz so­czewki kon­tak­towe, za­py­taj re­je­stra­cję, na ile dni przed ba­da­niem trzeba je od­sta­wić.

Źródła

  1. American Academy of Ophthalmology, „What Is Keratoconus?”, https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-keratoconus
  2. EyeWiki (AAO), „Keratoconus”, https://eyewiki.aao.org/Keratoconus
  3. Barnett M. i wsp., „BCLA CLEAR – Scleral lenses”, Contact Lens and Anterior Eye 2021; 44(2): 270–⁠288, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33775380/
  4. AOTMiT, raport WS.420.6.2022 „Operacja stożka rogówki metodą cross-linking” (2022) — ocena świadczenia i kryteria kwalifikacji (wiek 0–⁠40 lat, stadium 1–⁠2 wg Amslera, grubość rogówki powyżej 400 μm), https://bip.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2022/065/RPT/2022%2009%2008%20WS.420.6.2022%20CXL_RAPORT_BIP_REOPTR.pdf
  5. Rynek Zdrowia, „Wchodzi nowe świadczenie na NFZ. Ważna zmiana przepisów” — zarządzenie Prezesa NFZ stosowane do rozliczania świadczeń udzielanych od 1 września 2023 r., https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Wchodzi-nowe-swiadczenie-na-NFZ-Wazna-zmiana-przepisow,249028,1.html

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Autor

mgr Beata Stroynowska-Cichoń

Optometrystka

Opto­me­try­sta z wie­lo­let­nim do­świad­cze­niem w pracy z pa­cjen­tami z cho­ro­bami ro­gówki i siat­kówki. Na co dzień ko­or­dy­nuje Po­rad­niami i Pra­cow­niami przy I Kli­nice Oku­li­styki.

Baza wiedzy

Czytaj także

Wszystkie artykuły