Stożek rogówki: objawy, diagnostyka i soczewki miniskleralne
6 min czytania

Stożek rogówki (keratokonus) to choroba, w której rogówka stopniowo się ścieńcza i uwypukla, przez co obraz staje się zniekształcony, a okulary przestają wystarczać. Celem leczenia jest poprawa ostrości widzenia dzięki odpowiedniej korekcji oraz zahamowanie postępu choroby (cross-linking) — im wcześniej rozpoznanie, tym większe możliwości. Poniżej wyjaśniamy, jak rozpoznać pierwsze sygnały, jak wygląda diagnostyka i kiedy warto rozważyć soczewki miniskleralne.
Czym jest stożek rogówki i kto choruje
Rogówka to przezroczysta, kopulasta „szybka” z przodu oka. Odpowiada za większość załamywania światła, więc jej kształt decyduje o ostrości obrazu. W stożku rogówki tkanka traci sztywność, ścieńcza się i wybrzusza w kształt stożka. Powierzchnia przestaje być regularna, a światło rozprasza się w wielu kierunkach zamiast skupiać w jednym punkcie.
Choroba zwykle zaczyna się między okresem dojrzewania a początkiem trzeciej dekady życia i postępuje przez 10–20 lat, najczęściej w obu oczach, choć nierównomiernie. U części pacjentów progresja zatrzymuje się samoistnie po 30.–40. roku życia, u innych trwa dłużej. Dlatego tak ważne jest, żeby rozpoznać ją wcześnie i regularnie kontrolować.
Przyczyna stożka rogówki nie jest w pełni poznana — nakładają się czynniki genetyczne i środowiskowe. Według Amerykańskiej Akademii Okulistyki mniej więcej jedna na dziesięć osób ze stożkiem ma rodzica z tą samą chorobą. Do czynników ryzyka należą także:
- intensywne pocieranie oczu, szczególnie przy alergicznym zapaleniu spojówek i atopii,
- choroby tkanki łącznej (np. zespół Marfana, Ehlersa-Danlosa),
- zespół Downa,
- obturacyjny bezdech senny.
Najprostsze, co można zrobić samemu, to nie trzeć oczu. Przy swędzeniu lepiej sięgnąć po krople przeciwalergiczne zalecone przez lekarza niż po dłoń.
Objawy i diagnostyka — na co zwrócić uwagę
Pierwsze sygnały są dyskretne i łatwo je pomylić ze zwykłą wadą wzroku. Warto zwrócić uwagę na:
- pogarszające się widzenie mimo nowych okularów, częste zmiany korekcji,
- narastający astygmatyzm, którego nie da się dobrze skorygować szkłami,
- „rozmyte” lub podwójne kontury liter i świateł widziane jednym okiem,
- nadwrażliwość na światło, olśnienia i smugi wokół lamp, zwłaszcza po zmroku,
- trudności z prowadzeniem auta w nocy,
- częste pocieranie oczu (to jednocześnie objaw alergii i czynnik ryzyka).
W zaawansowanym stadium może wystąpić nagłe, bolesne zamglenie widzenia spowodowane obrzękiem rogówki (tzw. ostry obrzęk, hydrops). Taki stan wymaga szybkiej wizyty u okulisty.
Jak wygląda diagnostyka? Podstawą jest badanie kształtu i grubości rogówki. W lampie szczelinowej specjalista szuka charakterystycznych cech, takich jak pierścień Fleischera czy prążki Vogta, ale rozstrzygające są badania obrazowe:
- topografia i tomografia rogówki — mapa krzywizny i grubości, która pokazuje asymetrię i miejsce ścieńczenia,
- pachymetria — pomiar grubości rogówki, istotny przy kwalifikacji do zabiegów,
- OCT przedniego odcinka oka — tomografia, która obrazuje przekrój rogówki.
Ważne są też badanie refrakcji i ostrości wzroku — najpierw w okularach, a potem w soczewce diagnostycznej. Jeśli w twardej soczewce widzenie wyraźnie się poprawia, to sygnał, że problemem jest nieregularna powierzchnia rogówki, a nie sama wada.
Metody leczenia i korekcji — od okularów po cross-linking
Postępowanie zależy od stadium choroby i od tego, czy stożek postępuje. Na początku często wystarczają okulary lub miękkie soczewki toryczne. Gdy rogówka staje się bardziej nieregularna, potrzebne są soczewki sztywne (gazoprzepuszczalne), hybrydowe albo skleralne — to one „wygładzają” optycznie powierzchnię oka.
Jeśli badania pokazują progresję, okulista może zaproponować cross-linking rogówki (CXL): nasączenie rogówki ryboflawiną i naświetlenie światłem UV-A, które usztywnia włókna kolagenowe. Zabieg nie cofa zmian — jego celem jest zatrzymanie postępu choroby. Warunkiem jest m.in. odpowiednia grubość rogówki (zwykle co najmniej 400 µm) i brak blizn w osi widzenia. W Polsce od 1 września 2023 r. cross-linking jest finansowany przez NFZ w ramach leczenia szpitalnego; zgodnie z raportem AOTMiT świadczenie obejmuje pacjentów do 40. roku życia we wczesnym stadium choroby (1–2 wg Amslera) z grubością rogówki powyżej 400 µm. O kwalifikacji decyduje okulista w ośrodku wykonującym zabieg.
W zaawansowanych przypadkach, gdy soczewki nie są już tolerowane lub rogówka ma blizny, rozważa się pierścienie śródrogówkowe albo przeszczep rogówki (warstwowy lub drążący). Celem wcześniejszego leczenia — cross-linkingu i dobrze dobranych soczewek — jest odsunięcie w czasie potrzeby takiej operacji.
Soczewki miniskleralne — jak działają i dla kogo
Soczewki skleralne to twarde, gazoprzepuszczalne soczewki o dużej średnicy, które nie dotykają rogówki. Opierają się na twardówce (białej części oka), a między soczewką a rogówką zostaje warstwa płynu. Ta „poduszka” wyrównuje nieregularności i zamienia stożkowatą powierzchnię w gładką optykę — dlatego często pozwala uzyskać dobrą ostrość widzenia tam, gdzie inne metody zawiodły. Wersja miniskleralna ma średnicę zwykle 15–18 mm, czyli mniejszą niż klasyczne soczewki skleralne; granice tej klasyfikacji są umowne.
Zgodnie z raportem BCLA CLEAR soczewki skleralne bywają jedyną możliwą formą korekcji kontaktowej w wielu wskazaniach i mogą odsunąć w czasie potrzebę operacji rogówki. Poza stożkiem stosuje się je w:
- ektazji rogówki po zabiegach laserowych,
- nieregularnym astygmatyzmie po przeszczepie lub urazie,
- bliznach rogówki,
- ciężkich chorobach powierzchni oka, w tym zespole suchego oka, gdzie zbiornik płynu działa jak opatrunek.
Soczewki miniskleralne nie są dla każdego. Wymagają nauki zakładania i zdejmowania, codziennej higieny i cierpliwości w okresie adaptacji. U części osób w ciągu dnia pojawia się zamglenie obrazu (tzw. fogging) spowodowane osadem w zbiorniku płynu — pomaga wtedy zdjęcie soczewki, przepłukanie i ponowne założenie. Dobrze dopasowana soczewka i regularne kontrole ograniczają ten problem.
Jak przebiega dobór soczewek miniskleralnych w naszych gabinetach
Dobór soczewek miniskleralnych prowadzą optometrystki w gabinetach ABMed Experts przy ul. Wacława Felczaka 23/1 w Szczecinie. To osobna, dłuższa wizyta niż standardowa konsultacja optometryczna. Pierwsza wizyta doboru jest długa — w systemie rejestracji zaplanowano na nią około 150 minut — bo obejmuje wywiad, badanie refrakcji, ocenę powierzchni oka i przymiarki soczewek próbnych o różnych parametrach. Na tej podstawie zamawiana jest soczewka indywidualna. Kolejny etap to odbiór soczewki z nauką zakładania i zdejmowania oraz wizyta kontrolna po okresie adaptacji.
Ceny według cennika: dobór soczewek miniskleralnych 350 zł, wizyta kontrolna 170 zł, sama soczewka od 1690 zł do 2190 zł. Doborem zajmuje się mgr Beata Stroynowska-Cichoń (wtorki 15:30–19:30) oraz mgr Anna Szymańska (czwartki 15:30–19:30).
Na wizytę warto przynieść dotychczasowe okulary i soczewki, wyniki wcześniejszych badań rogówki (topografie, OCT) oraz informację o kroplach, które stosujesz. Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, zapytaj rejestrację, na ile dni przed badaniem trzeba je odstawić.
Źródła
- American Academy of Ophthalmology, „What Is Keratoconus?”, https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-keratoconus
- EyeWiki (AAO), „Keratoconus”, https://eyewiki.aao.org/Keratoconus
- Barnett M. i wsp., „BCLA CLEAR – Scleral lenses”, Contact Lens and Anterior Eye 2021; 44(2): 270–288, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33775380/
- AOTMiT, raport WS.420.6.2022 „Operacja stożka rogówki metodą cross-linking” (2022) — ocena świadczenia i kryteria kwalifikacji (wiek 0–40 lat, stadium 1–2 wg Amslera, grubość rogówki powyżej 400 μm), https://bip.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2022/065/RPT/2022%2009%2008%20WS.420.6.2022%20CXL_RAPORT_BIP_REOPTR.pdf
- Rynek Zdrowia, „Wchodzi nowe świadczenie na NFZ. Ważna zmiana przepisów” — zarządzenie Prezesa NFZ stosowane do rozliczania świadczeń udzielanych od 1 września 2023 r., https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Wchodzi-nowe-swiadczenie-na-NFZ-Wazna-zmiana-przepisow,249028,1.html
Autor
Optometrystka
Optometrysta z wieloletnim doświadczeniem w pracy z pacjentami z chorobami rogówki i siatkówki. Na co dzień koordynuje Poradniami i Pracowniami przy I Klinice Okulistyki.
Baza wiedzy
Czytaj także
Optometria
Soczewki kontaktowe twarde czy miękkie: dla kogo i jak je dobrać
Czym różnią się soczewki kontaktowe miękkie od twardych (RGP), komu służą, jak nosić je bezpiecznie i jak wygląda dobór u optometrysty w Szczecinie.
mgr Anna Szymańska6 min czytania
Okulistyka
Badanie OCT oka: co wykrywa, jak przebiega i kiedy je wykonać
Czym jest OCT oka, co pokazuje badanie plamki, nerwu wzrokowego i rogówki, jak działa angio-OCT i kiedy okulista je zleca. Badanie OCT w Szczecinie od 210 zł.
dr n. med. Leszek Kuprjanowicz6 min czytania
