Soczewki kontaktowe twarde czy miękkie: dla kogo i jak je dobrać
6 min czytania

Soczewki kontaktowe dzielą się na dwie duże rodziny: miękkie, które nosi większość użytkowników, i twarde (sztywne, gazoprzepuszczalne — RGP), które przy nieregularnej rogówce dają ostrzejszy obraz, ale wymagają dłuższej adaptacji. Żadna z nich nie jest „lepsza” — każda ma wskazania. Wyjaśniamy, czym się różnią, komu która służy, jak wygląda dobór u optometrysty i jak nosić soczewki bezpiecznie.
Miękkie i twarde — czym się różnią
Soczewki miękkie są wykonane z hydrożelu lub silikonohydrożelu, materiałów, które zawierają wodę i przepuszczają tlen. Są większe niż rogówka (zachodzą na twardówkę), elastyczne i — jak ujmuje to encyklopedia EyeWiki Amerykańskiej Akademii Okulistyki — dopasowują się do kształtu rogówki, dzięki czemu od pierwszego założenia są wygodne. Występują jako jednodniowe, dwutygodniowe i miesięczne, w wersjach torycznych (do astygmatyzmu) i wieloogniskowych (do prezbiopii, czyli starczowzroczności).
Soczewki twarde (RGP) są mniejsze niż rogówka, sztywne i trzymają własny kształt. Według Amerykańskiej Akademii Okulistyki przepuszczają tlen do rogówki, a ponieważ nie odkształcają się na oku, tworzą na nim gładką, regularną powierzchnię optyczną — stąd ostrzejsze widzenie niż w soczewkach miękkich u osób z nierówno zakrzywioną rogówką. Są trwalsze (jedna para służy zwykle znacznie dłużej niż soczewki miękkie, więc w dłuższej perspektywie bywają tańsze), ale wymagają dłuższego przyzwyczajenia: przez pierwsze dni lub tygodnie czuć je na oku, a przy mruganiu mogą się lekko przesuwać.
Między obiema grupami są jeszcze soczewki hybrydowe (twardy środek, miękki brzeg — ostry obraz i większy komfort) oraz soczewki skleralne i miniskleralne — duże soczewki twarde, które opierają się na twardówce i w ogóle nie dotykają rogówki; opisujemy je w artykule o stożku rogówki.
Dla kogo soczewki miękkie
Dla większości osób z krótkowzrocznością, nadwzrocznością i umiarkowanym astygmatyzmem soczewki miękkie są pierwszym wyborem: są wygodne od razu, łatwe w obsłudze, dobrze sprawdzają się w sporcie (rzadziej wypadają) i przy noszeniu okazjonalnym. Osobom, które zakładają soczewki tylko czasem lub mają skłonność do alergii, optometrysta zwykle proponuje jednodniowe — codziennie nowa, czysta soczewka, bez płynów i pojemnika. Osoby po 40. roku życia, którym zaczyna przeszkadzać czytanie z bliska, mogą wypróbować soczewki wieloogniskowe albo połączenie soczewek do dali z okularami do czytania.
Ważne ograniczenie dotyczy noszenia soczewek przez noc. Istnieją soczewki miękkie o tzw. przedłużonym noszeniu, ale Amerykańska Akademia Okulistyki podkreśla, że spanie w soczewkach zwiększa ryzyko poważnego zakażenia rogówki, dlatego lekarze zalecają ten tryb coraz rzadziej. Miękka soczewka nie zawsze poradzi sobie też z wyższym astygmatyzmem: wersje toryczne korygują go, ale — jak zauważa AAO — mniej precyzyjnie niż soczewki twarde.
Dla kogo soczewki twarde
Soczewki RGP warto rozważyć, gdy:
- astygmatyzm jest umiarkowany lub wysoki i w soczewkach miękkich obraz pozostaje „rozmyty”,
- rogówka jest nieregularna — po urazie, po zabiegach laserowych, w stożku rogówki,
- soczewki miękkie szybko pokrywają się osadem (białka, lipidy) albo nasilają alergię,
- zależy Ci na możliwie ostrym, stabilnym widzeniu, np. w pracy wymagającej precyzji.
W stożku rogówki i innych nieregularnościach soczewka twarda działa jak nowa, gładka „szybka” przed rogówką, a łzy pod nią wypełniają nierówności. Gdy zwykła soczewka RGP nie trzyma się stabilnie lub uwiera, kolejnym krokiem są soczewki hybrydowe albo miniskleralne — w naszych gabinetach dobór soczewek miniskleralnych prowadzą optometrystki.
Soczewki twarde nie są za to dobrym wyborem dla osób, które chcą nosić soczewki sporadycznie (adaptację trzeba wtedy zaczynać od nowa), uprawiają sporty kontaktowe lub pracują w zapylonym otoczeniu — drobinka pod sztywną soczewką jest bardzo nieprzyjemna.
Jak wygląda dobór soczewek u optometrysty
Soczewka kontaktowa to wyrób medyczny, a dobór to badanie, nie zakup „tej samej mocy co w okularach”. Moc soczewki różni się od mocy szkieł (bo soczewka leży bezpośrednio na oku), a poza mocą trzeba dobrać krzywiznę, średnicę i materiał — tak, żeby soczewka leżała centralnie, poruszała się przy mruganiu we właściwym zakresie i nie odcinała rogówce tlenu. Dlatego według raportu BCLA CLEAR dobór obejmuje wywiad (tryb życia, godziny noszenia, wcześniejsze doświadczenia), ocenę powierzchni oka i filmu łzowego w lampie szczelinowej, pomiar krzywizny rogówki, założenie soczewek próbnych i ocenę ich dopasowania, a następnie naukę zakładania, zdejmowania i pielęgnacji. Receptę wystawia się po kontroli soczewek na oku.
W gabinetach ABMed Experts przy ul. Wacława Felczaka 23/1 w Szczecinie dobór prowadzą optometrystki: mgr Anna Szymańska (czwartki 15:30–19:30) i mgr Beata Stroynowska-Cichoń (wtorki 15:30–19:30). Według cennika dobór soczewek kontaktowych miękkich kosztuje 270 zł (w rejestracji online zaplanowano na niego 60 minut), a dobór soczewek miniskleralnych — 350 zł. Na wizytę przynieś aktualne okulary i opakowania dotychczasowych soczewek; jeśli je nosisz, zapytaj rejestrację, na ile wcześniej je odstawić — soczewki, zwłaszcza twarde, przejściowo zmieniają kształt rogówki.
Bezpieczne noszenie — zasady, które naprawdę mają znaczenie
Według raportu BCLA CLEAR powikłania związane z soczewkami dotykają około jednej trzeciej użytkowników, ale większość z nich jest łagodna i łatwa do opanowania — pod warunkiem, że przestrzega się kilku zasad. Amerykańska Akademia Okulistyki zaleca:
- Myj ręce wodą z mydłem i wycieraj je ręcznikiem niepozostawiającym włókien przed każdym dotknięciem soczewek.
- Nigdy nie płucz soczewek ani pojemnika wodą z kranu i nie zwilżaj ich śliną — ani jedno, ani drugie nie jest jałowe.
- Nie kąp się, nie pływaj i nie korzystaj z jacuzzi w soczewkach.
- Nie śpij w soczewkach do noszenia dziennego.
- Za każdym razem używaj świeżego płynu; nie dolewaj do starego.
- Wymieniaj pojemnik co najmniej co 3 miesiące, a od razu, gdy jest uszkodzony.
- Trzymaj się harmonogramu wymiany soczewek ustalonego przez specjalistę; soczewek przechowywanych 30 dni lub dłużej nie zakładaj bez ponownej dezynfekcji.
Do tego dochodzą regularne kontrole — w soczewkach na oku, nie tylko badanie wzroku. O częstości kontroli i o tym, jak przygotować się do wizyty, piszemy w artykule o badaniu optometrycznym.
Źródła
- American Academy of Ophthalmology, „Contact Lenses for Vision Correction” — soczewki miękkie, RGP, hybrydowe, skleralne, toryczne i wieloogniskowe; ryzyko przy noszeniu nocnym, https://www.aao.org/eye-health/glasses-contacts/contact-lens-102
- EyeWiki (AAO), „Contact Lenses” — porównanie soczewek miękkich i RGP: komfort, adaptacja, jakość optyczna, trwałość, wskazania, https://eyewiki.org/Contact_Lenses
- American Academy of Ophthalmology, „How to Take Care of Contact Lenses” — zasady higieny i pielęgnacji, objawy wymagające pilnej wizyty, https://www.aao.org/eye-health/glasses-contacts/contact-lens-care
- Stapleton F. i wsp., „BCLA CLEAR – Contact lens complications”, Contact Lens and Anterior Eye 2021; 44(2): 330–367 — częstość i rodzaje powikłań, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33775382/ ; Wolffsohn J.S. i wsp., „BCLA CLEAR – Evidence-based contact lens practice”, tamże 2021; 44(2): 368–397 — elementy doboru soczewek, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33775383/
Autor
Optometrystka i ortoptystka
Absolwentka kierunku optometria na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Od 2018 roku zdobywa swoje doświadczanie zawodowe w zakresie doboru okularów i soczewek kontaktowych.
Baza wiedzy
Czytaj także
Optometria
Stożek rogówki: objawy, diagnostyka i soczewki miniskleralne
Czym jest stożek rogówki, jakie daje objawy i jak wygląda dobór soczewek miniskleralnych w Szczecinie. Kiedy zgłosić się do specjalisty i czego się spodziewać.
mgr Beata Stroynowska-Cichoń6 min czytania
Optometria
Badanie optometryczne: kiedy je wykonać i dla kogo?
Czym różni się optometrysta od okulisty, co obejmuje badanie optometryczne i jak często badać wzrok dzieci i dorosłych. Przewodnik optometrystki ze Szczecina.
mgr Anna Szymańska6 min czytania
