Badanie OCT oka: co wykrywa, jak przebiega i kiedy je wykonać
6 min czytania

OCT, czyli optyczna koherentna tomografia, to badanie, które pokazuje przekrój siatkówki, nerwu wzrokowego lub rogówki z dokładnością do tysięcznych części milimetra — bez dotykania oka i bez promieniowania. Dla okulisty jest dziś tym, czym rentgen dla ortopedy: pozwala zobaczyć to, czego nie widać w zwykłym badaniu dna oka. Wyjaśniamy, jak działa OCT, jakie choroby wykrywa, jak przebiega badanie i kiedy warto je wykonać.
Jak działa OCT i czym różni się od badania dna oka
Podczas badania dna oka okulista ogląda siatkówkę „z góry”, jak mapę. OCT dodaje trzeci wymiar: aparat wysyła wiązkę światła bliskiej podczerwieni, a z odbić od poszczególnych warstw tkanki tworzy obraz przekroju — podobnie jak USG, tylko zamiast fal dźwiękowych używa światła. Według wytycznych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego rozdzielczość współczesnych aparatów wynosi 3–10 µm, czyli tysięczne części milimetra. Dzięki temu na skanie widać każdą warstwę siatkówki osobno, a program mierzy jej grubość i porównuje z bazą zdrowych oczu. Ta sama technika, przełączona na przednią część oka, obrazuje rogówkę i kąt przesączania.
Dokładność ma jednak warunek: światło musi dotrzeć do siatkówki. Jak podaje Amerykańska Akademia Okulistyki, OCT nie da wiarygodnego obrazu przy zmętniałej lub pokrytej bliznami rogówce, przy gęstej zaćmie ani przy większym wylewie krwi do ciała szklistego. W takich sytuacjach lekarz sięga po inne metody, np. USG oka.
Co wykrywa OCT — plamka, nerw wzrokowy, rogówka
W praktyce wykonuje się trzy główne rodzaje badań, które odpowiadają trzem pozycjom cennika naszych gabinetów:
OCT plamki żółtej. Plamka to centralna część siatkówki odpowiedzialna za ostre widzenie. OCT pokazuje obrzęk plamki (np. w cukrzycy lub po zakrzepie żył siatkówki), otwór w plamce, błonę nasiatkówkową (tzw. „celofan”), druzy i nieprawidłowe naczynia w zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem (AMD), a także trakcje szklistkowo-siatkówkowe i centralną surowiczą chorioretinopatię. W wysiękowym AMD wytyczne PTO nakazują wykonać OCT bezpośrednio przed rozpoczęciem leczenia iniekcjami i na każdej wizycie kontrolnej — to na podstawie obecności płynu w siatkówce lekarz decyduje o kolejnym zastrzyku. Więcej w artykule o zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem.
OCT tarczy nerwu wzrokowego. Aparat mierzy grubość warstwy włókien nerwowych (RNFL) i kompleksu komórek zwojowych (GCC) — struktur, które w jaskrze giną jako pierwsze, zanim pacjent cokolwiek zauważy. Wytyczne PTO podkreślają, że OCT jest w jaskrze badaniem uzupełniającym wobec badania pola widzenia, a nie jego zamiennikiem, i że wyniki z aparatów różnych producentów nie są ze sobą porównywalne — kontrole warto powtarzać na tym samym urządzeniu. Piszemy o tym szerzej w artykule o badaniach kontrolnych w jaskrze.
OCT przedniego odcinka oka. Ten sam aparat, ustawiony na przednią część oka, obrazuje rogówkę (jej grubość i przekrój — ważne m.in. przy stożku rogówki i przed doborem soczewek miniskleralnych), komorę przednią i kąt przesączania. Według PTO głównym wskazaniem do OCT przedniego odcinka jest podejrzenie zamykania się kąta przesączania, przy czym badanie nie zastępuje gonioskopii, czyli oceny kąta przez lekarza w lampie szczelinowej.
Angio-OCT — naczynia bez kontrastu
Angio-OCT (OCT-A) to rozwinięcie tej samej techniki. Aparat wykonuje wiele skanów tego samego miejsca w krótkich odstępach i wychwytuje ruch krwinek — w ten sposób „rysuje” sieć naczyń siatkówki i naczyniówki bez podawania kontrastu do żyły. Klasyczna angiografia fluoresceinowa wymaga wstrzyknięcia barwnika do żyły, co u części osób wiąże się z działaniami niepożądanymi; angio-OCT obywa się bez kontrastu i trwa kilka minut.
Według EyeWiki, encyklopedii Amerykańskiej Akademii Okulistyki, angio-OCT stosuje się przede wszystkim do oceny nieprawidłowych naczyń w AMD, obszarów niedokrwienia w retinopatii cukrzycowej i po zakrzepach żył siatkówki oraz gęstości naczyń okołotarczowych w jaskrze. Ma też ograniczenia: wymaga stabilnej fiksacji wzroku (ruchy oka dają artefakty), gorzej działa przy zmętnieniach ośrodków optycznych i — w odróżnieniu od angiografii z kontrastem — nie pokazuje przecieku z naczyń. Dlatego w nietypowych przypadkach okulista nadal może zlecić klasyczną angiografię — wytyczne PTO dotyczące AMD wymieniają ją jako badanie wskazane w sytuacjach wątpliwych diagnostycznie, a angio-OCT jako pomoc w zlokalizowaniu nieprawidłowych naczyń, którą trzeba interpretować razem z pozostałymi badaniami.
Jak przebiega badanie i jak czytać wynik
Badanie jest bezbolesne i bezkontaktowe. Pacjent siada przed aparatem, opiera brodę i czoło na podpórce i patrzy na punkt świetlny; skanowanie każdego oka trwa od kilkudziesięciu sekund do kilku minut, a całość — jak podaje Amerykańska Akademia Okulistyki — zwykle około 5–10 minut. Aparat nie dotyka oka i nie używa promieniowania jonizującego, więc badanie można powtarzać tak często, jak wymaga tego kontrola choroby.
Przed badaniem lekarz może zakroplić krople rozszerzające źrenice, żeby uzyskać lepszy obraz obwodu siatkówki. Po takich kroplach przez kilka godzin widzenie z bliska jest zamglone, a oczy są wrażliwe na światło — nie należy wtedy prowadzić auta. Warto zabrać okulary przeciwsłoneczne i wyniki wcześniejszych badań OCT z datami, bo dla lekarza najważniejsza jest zmiana w czasie, nie pojedynczy skan. Soczewki kontaktowe wystarczy zdjąć przed badaniem.
Wynik OCT to kolorowy obraz przekroju oraz tabele i mapy z porównaniem do normy — zwykle w trzech kolorach: zielony (w granicach normy), żółty (na pograniczu), czerwony (poza normą). Wytyczne PTO stawiają sprawę jasno: żaden aparat nie stawia rozpoznania, a jedynie podaje statystyczny wynik porównania z bazą zdrowych oczu. Czerwone pole nie oznacza jeszcze choroby (może wynikać z nietypowej budowy oka, wysokiej krótkowzroczności lub artefaktu), a zielone jej nie wyklucza. Rozpoznanie stawia lekarz, łącząc OCT z wywiadem, badaniem dna oka, pomiarem ciśnienia i — w jaskrze — badaniem pola widzenia.
Badanie OCT w naszych gabinetach
W gabinetach ABMed Experts przy ul. Wacława Felczaka 23/1 w Szczecinie badania OCT są rozliczane osobno, niezależnie od konsultacji okulistycznej. Według cennika każde z trzech badań — angio-OCT, OCT przedniego odcinka oka oraz OCT plamki żółtej lub tarczy nerwu wzrokowego — kosztuje 210 zł za jedno oko i 350 zł za oboje oczu, wraz z opisem. O tym, które badanie i czy w ogóle jest potrzebne, decyduje lekarz podczas wizyty.
Konsultacje okulistyczne z oceną siatkówki, nerwu wzrokowego i kwalifikacją do zabiegów prowadzi m.in. dr n. med. Leszek Kuprjanowicz, chirurg witreoretinalny (co drugi piątek 15:30–17:30; pierwsza wizyta 500 zł, kontrolna 350 zł). Wizyty prywatne nie wymagają skierowania; termin można umówić w rejestracji online lub telefonicznie.
Źródła
- American Academy of Ophthalmology, „What Is Optical Coherence Tomography?” — zasada działania, przebieg badania (5–10 minut), ograniczenia przy zmętnieniach ośrodków optycznych, https://www.aao.org/eye-health/treatments/what-is-optical-coherence-tomography
- EyeWiki (AAO), „Optical Coherence Tomography Angiography” — angio-OCT: zasada, zastosowania, ograniczenia, https://eyewiki.org/Optical_Coherence_Tomography_Angiography
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne, „Wytyczne diagnostyki i leczenia jaskry (aktualizacja 2022)” — rozdzielczość OCT 3–10 µm, parametry RNFL/GCC, nieporównywalność aparatów, OCT jako badanie dodatkowe wobec pola widzenia, AS-OCT a gonioskopia, https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2022/05/Wytyczne-diagnostyki-i-leczenia-jaskry-aktualizacja-2022.pdf
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne, „Stanowisko PTO określające standardy prowadzenia terapii pacjentów z wysiękową postacią starczego zwyrodnienia plamki (aktualizacja 2023)” — OCT przed leczeniem anty-VEGF i na każdej kontroli, rola angio-OCT, https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2025/01/Stanowisko-Polskiego-Towarzystwa-Okulistycznego-okreslajace-standardy-prowadzenia-terapii-pacjentow-z-wysiekowa-postacia-starczego-zwyrodnienia-plamki-aktualizacja-2023.pdf
Autor
dr n. med. Leszek Kuprjanowicz
Okulista
Od 2017 roku pełni funkcję zastępcy lekarza kierującego I Katedry I Kliniki Okulistyki w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 2 PUM w Szczecinie. Jest absolwentem Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, którą ukończył w roku 1997.
Baza wiedzy
Czytaj także
Okulistyka
Jaskra: czynniki ryzyka i badania kontrolne po czterdziestce
Jaskra długo nie daje objawów. Kto jest w grupie ryzyka, jakie badania ją wykryją (ciśnienie, pole widzenia, OCT) i jak często je robić u okulisty w Szczecinie.
dr n. med. Aleksandra Kowalska-Budek5 min czytania
Okulistyka
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD): objawy, badania i leczenie iniekcjami
Postać sucha i wysiękowa AMD, pierwsze objawy (krzywe linie, plama w środku obrazu), test Amslera, OCT i leczenie zastrzykami anty-VEGF u okulisty w Szczecinie.
dr n. med. Aleksandra Kowalska-Budek7 min czytania
