Przejdź do treści

Ustawienia cookies

Wybierz, na co się zgadzasz. Zdanie zmienisz w każdej chwili — link „Ustawienia cookies” jest w stopce. Szczegóły w polityce cookies.

  • Twoja decyzja o cookies, żebyśmy nie pytali o nią przy każdej wizycie, oraz — jeśli z nich korzystasz — ustawienia dostępności (większy tekst, wysoki kontrast). Innych własnych cookies strona nie zapisuje.

  • Mapa Google na stronie Kontakt. Po włączeniu Google może zapisać własne cookies i otrzyma Twój adres IP.

  • Google Analytics 4 — anonimowe statystyki odwiedzin: które podstrony są czytane i czy strona działa poprawnie.

505 00 54 55Rejestracja online

Okulistyka

Badanie OCT oka: co wykrywa, jak przebiega i kiedy je wykonać

dr n. med. Leszek KuprjanowiczOkulista

6 min czytania

Warstwy przezroczystego bursztynowego szkła ułożone jedna na drugiej, prześwietlone wąską smugą ciepłego światła na kremowym tle

OCT, czyli optyczna ko­he­rentna to­mo­gra­fia, to ba­da­nie, które po­ka­zuje prze­krój siat­kówki, nerwu wzro­ko­wego lub ro­gówki z do­kład­no­ścią do ty­sięcz­nych czę­ści mi­li­me­tra — bez do­ty­ka­nia oka i bez pro­mie­nio­wa­nia. Dla oku­li­sty jest dziś tym, czym rent­gen dla or­to­pedy: po­zwala zo­ba­czyć to, czego nie widać w zwy­kłym ba­da­niu dna oka. Wy­ja­śniamy, jak działa OCT, jakie cho­roby wy­krywa, jak prze­biega ba­da­nie i kiedy warto je wy­ko­nać.

Jak działa OCT i czym różni się od badania dna oka

Pod­czas ba­da­nia dna oka oku­li­sta ogląda siat­kówkę „z góry”, jak mapę. OCT do­daje trzeci wy­miar: apa­rat wy­syła wiązkę świa­tła bli­skiej pod­czer­wieni, a z odbić od po­szcze­gól­nych warstw tkanki two­rzy obraz prze­kroju — po­dob­nie jak USG, tylko za­miast fal dźwię­ko­wych używa świa­tła. We­dług wy­tycz­nych Pol­skiego To­wa­rzy­stwa Oku­li­stycz­nego roz­dziel­czość współ­cze­snych apa­ra­tów wy­nosi 3–⁠10 µm, czyli ty­sięczne czę­ści mi­li­me­tra. Dzięki temu na ska­nie widać każdą war­stwę siat­kówki osobno, a pro­gram mie­rzy jej gru­bość i po­rów­nuje z bazą zdro­wych oczu. Ta sama tech­nika, prze­łą­czona na przed­nią część oka, ob­ra­zuje ro­gówkę i kąt prze­są­cza­nia.

Do­kład­ność ma jed­nak wa­ru­nek: świa­tło musi do­trzeć do siat­kówki. Jak po­daje Ame­ry­kań­ska Aka­de­mia Oku­li­styki, OCT nie da wia­ry­god­nego ob­razu przy zmęt­nia­łej lub po­kry­tej bli­znami ro­gówce, przy gę­stej za­ćmie ani przy więk­szym wy­le­wie krwi do ciała szkli­stego. W ta­kich sy­tu­acjach le­karz sięga po inne me­tody, np. USG oka.

Co wykrywa OCT — plamka, nerw wzrokowy, rogówka

W prak­tyce wy­ko­nuje się trzy główne ro­dzaje badań, które od­po­wia­dają trzem po­zy­cjom cen­nika na­szych ga­bi­ne­tów:

OCT plamki żół­tej. Plamka to cen­tralna część siat­kówki od­po­wie­dzialna za ostre wi­dze­nie. OCT po­ka­zuje obrzęk plamki (np. w cu­krzycy lub po za­krze­pie żył siat­kówki), otwór w plamce, błonę na­siat­ków­kową (tzw. „ce­lo­fan”), druzy i nie­pra­wi­dłowe na­czy­nia w zwy­rod­nie­niu plamki zwią­za­nym z wie­kiem (AMD), a także trak­cje szklistkowo-siatkówkowe i cen­tralną su­ro­wi­czą cho­rio­re­ti­no­pa­tię. W wy­się­ko­wym AMD wy­tyczne PTO na­ka­zują wy­ko­nać OCT bez­po­śred­nio przed roz­po­czę­ciem le­cze­nia in­iek­cjami i na każ­dej wi­zy­cie kon­trol­nej — to na pod­sta­wie obec­no­ści płynu w siat­kówce le­karz de­cy­duje o ko­lej­nym za­strzyku. Wię­cej w ar­ty­kule o zwy­rod­nie­niu plamki zwią­za­nym z wie­kiem.

OCT tar­czy nerwu wzro­ko­wego. Apa­rat mie­rzy gru­bość war­stwy włó­kien ner­wo­wych (RNFL) i kom­pleksu ko­mó­rek zwo­jo­wych (GCC) — struk­tur, które w ja­skrze giną jako pierw­sze, zanim pa­cjent co­kol­wiek za­uważy. Wy­tyczne PTO pod­kre­ślają, że OCT jest w ja­skrze ba­da­niem uzu­peł­nia­ją­cym wobec ba­da­nia pola wi­dze­nia, a nie jego za­mien­ni­kiem, i że wy­niki z apa­ra­tów róż­nych pro­du­cen­tów nie są ze sobą po­rów­ny­walne — kon­trole warto po­wta­rzać na tym samym urzą­dze­niu. Pi­szemy o tym sze­rzej w ar­ty­kule o ba­da­niach kon­trol­nych w ja­skrze.

OCT przed­niego od­cinka oka. Ten sam apa­rat, usta­wiony na przed­nią część oka, ob­ra­zuje ro­gówkę (jej gru­bość i prze­krój — ważne m.in. przy stożku ro­gówki i przed do­bo­rem so­cze­wek mi­ni­skle­ral­nych), ko­morę przed­nią i kąt prze­są­cza­nia. We­dług PTO głów­nym wska­za­niem do OCT przed­niego od­cinka jest po­dej­rze­nie za­my­ka­nia się kąta prze­są­cza­nia, przy czym ba­da­nie nie za­stę­puje go­nio­sko­pii, czyli oceny kąta przez le­ka­rza w lam­pie szcze­li­no­wej.

Angio-OCT — naczynia bez kontrastu

Angio-OCT (OCT-A) to roz­wi­nię­cie tej samej tech­niki. Apa­rat wy­ko­nuje wiele ska­nów tego sa­mego miej­sca w krót­kich od­stę­pach i wy­chwy­tuje ruch krwi­nek — w ten spo­sób „ry­suje” sieć na­czyń siat­kówki i na­czy­niówki bez po­da­wa­nia kon­tra­stu do żyły. Kla­syczna an­gio­gra­fia flu­ore­sce­inowa wy­maga wstrzyk­nię­cia barw­nika do żyły, co u czę­ści osób wiąże się z dzia­ła­niami nie­po­żą­da­nymi; angio-OCT obywa się bez kon­tra­stu i trwa kilka minut.

We­dług EyeWiki, en­cy­klo­pe­dii Ame­ry­kań­skiej Aka­de­mii Oku­li­styki, angio-OCT sto­suje się przede wszyst­kim do oceny nie­pra­wi­dło­wych na­czyń w AMD, ob­sza­rów nie­do­krwie­nia w re­ti­no­pa­tii cu­krzy­co­wej i po za­krze­pach żył siat­kówki oraz gę­sto­ści na­czyń oko­ło­tar­czo­wych w ja­skrze. Ma też ogra­ni­cze­nia: wy­maga sta­bil­nej fik­sa­cji wzroku (ruchy oka dają ar­te­fakty), go­rzej działa przy zmęt­nie­niach ośrod­ków optycz­nych i — w od­róż­nie­niu od an­gio­gra­fii z kon­tra­stem — nie po­ka­zuje prze­cieku z na­czyń. Dla­tego w nie­ty­po­wych przy­pad­kach oku­li­sta nadal może zle­cić kla­syczną an­gio­gra­fię — wy­tyczne PTO do­ty­czące AMD wy­mie­niają ją jako ba­da­nie wska­zane w sy­tu­acjach wąt­pli­wych dia­gno­stycz­nie, a angio-OCT jako pomoc w zlo­ka­li­zo­wa­niu nie­pra­wi­dło­wych na­czyń, którą trzeba in­ter­pre­to­wać razem z po­zo­sta­łymi ba­da­niami.

Jak przebiega badanie i jak czytać wynik

Ba­da­nie jest bez­bo­le­sne i bez­kon­tak­towe. Pa­cjent siada przed apa­ra­tem, opiera brodę i czoło na pod­pórce i pa­trzy na punkt świetlny; ska­no­wa­nie każ­dego oka trwa od kil­ku­dzie­się­ciu se­kund do kilku minut, a ca­łość — jak po­daje Ame­ry­kań­ska Aka­de­mia Oku­li­styki — zwy­kle około 5–⁠10 minut. Apa­rat nie do­tyka oka i nie używa pro­mie­nio­wa­nia jo­ni­zu­ją­cego, więc ba­da­nie można po­wta­rzać tak czę­sto, jak wy­maga tego kon­trola cho­roby.

Przed ba­da­niem le­karz może za­kro­plić kro­ple roz­sze­rza­jące źre­nice, żeby uzy­skać lep­szy obraz ob­wodu siat­kówki. Po ta­kich kro­plach przez kilka go­dzin wi­dze­nie z bli­ska jest za­mglone, a oczy są wraż­liwe na świa­tło — nie na­leży wtedy pro­wa­dzić auta. Warto za­brać oku­lary prze­ciw­sło­neczne i wy­niki wcze­śniej­szych badań OCT z da­tami, bo dla le­ka­rza naj­waż­niej­sza jest zmiana w cza­sie, nie po­je­dyn­czy skan. So­czewki kon­tak­towe wy­star­czy zdjąć przed ba­da­niem.

Wynik OCT to ko­lo­rowy obraz prze­kroju oraz ta­bele i mapy z po­rów­na­niem do normy — zwy­kle w trzech ko­lo­rach: zie­lony (w gra­ni­cach normy), żółty (na po­gra­ni­czu), czer­wony (poza normą). Wy­tyczne PTO sta­wiają sprawę jasno: żaden apa­rat nie sta­wia roz­po­zna­nia, a je­dy­nie po­daje sta­ty­styczny wynik po­rów­na­nia z bazą zdro­wych oczu. Czer­wone pole nie ozna­cza jesz­cze cho­roby (może wy­ni­kać z nie­ty­po­wej bu­dowy oka, wy­so­kiej krót­ko­wzrocz­no­ści lub ar­te­faktu), a zie­lone jej nie wy­klu­cza. Roz­po­zna­nie sta­wia le­karz, łą­cząc OCT z wy­wia­dem, ba­da­niem dna oka, po­mia­rem ci­śnie­nia i — w ja­skrze — ba­da­niem pola wi­dze­nia.

Badanie OCT w naszych gabinetach

W ga­bi­ne­tach ABMed Experts przy ul. Wa­cława Fel­czaka 23/1 w Szcze­ci­nie ba­da­nia OCT są roz­li­czane osobno, nie­za­leż­nie od kon­sul­ta­cji oku­li­stycz­nej. We­dług cen­nika każde z trzech badań — angio-OCT, OCT przed­niego od­cinka oka oraz OCT plamki żół­tej lub tar­czy nerwu wzro­ko­wego — kosz­tuje 210 zł za jedno oko i 350 zł za oboje oczu, wraz z opi­sem. O tym, które ba­da­nie i czy w ogóle jest po­trzebne, de­cy­duje le­karz pod­czas wi­zyty.

Kon­sul­ta­cje oku­li­styczne z oceną siat­kówki, nerwu wzro­ko­wego i kwa­li­fi­ka­cją do za­bie­gów pro­wa­dzi m.in. dr n. med. Le­szek Kuprjanowicz, chi­rurg wi­tre­ore­ti­nalny (co drugi pią­tek 15:30–⁠17:30; pierw­sza wi­zyta 500 zł, kon­trolna 350 zł). Wi­zyty pry­watne nie wy­ma­gają skie­ro­wa­nia; ter­min można umó­wić w re­je­stra­cji online lub te­le­fo­nicz­nie.

Źródła

  1. American Academy of Ophthalmology, „What Is Optical Coherence Tomography?” — zasada działania, przebieg badania (5–⁠10 minut), ograniczenia przy zmętnieniach ośrodków optycznych, https://www.aao.org/eye-health/treatments/what-is-optical-coherence-tomography
  2. EyeWiki (AAO), „Optical Coherence Tomography Angiography” — angio-OCT: zasada, zastosowania, ograniczenia, https://eyewiki.org/Optical_Coherence_Tomography_Angiography
  3. Polskie Towarzystwo Okulistyczne, „Wytyczne diagnostyki i leczenia jaskry (aktualizacja 2022)” — rozdzielczość OCT 3–⁠10 µm, parametry RNFL/GCC, nieporównywalność aparatów, OCT jako badanie dodatkowe wobec pola widzenia, AS-OCT a gonioskopia, https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2022/05/Wytyczne-diagnostyki-i-leczenia-jaskry-aktualizacja-2022.pdf
  4. Polskie Towarzystwo Okulistyczne, „Stanowisko PTO określające standardy prowadzenia terapii pacjentów z wysiękową postacią starczego zwyrodnienia plamki (aktualizacja 2023)” — OCT przed leczeniem anty-VEGF i na każdej kontroli, rola angio-OCT, https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2025/01/Stanowisko-Polskiego-Towarzystwa-Okulistycznego-okreslajace-standardy-prowadzenia-terapii-pacjentow-z-wysiekowa-postacia-starczego-zwyrodnienia-plamki-aktualizacja-2023.pdf

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Autor

dr n. med. Leszek Kuprjanowicz

Okulista

Od 2017 roku pełni funk­cję za­stępcy le­ka­rza kie­ru­ją­cego I Ka­te­dry I Kli­niki Oku­li­styki w Uni­wer­sy­tec­kim Szpi­talu Kli­nicz­nym nr 2 PUM w Szcze­ci­nie. Jest ab­sol­wen­tem Po­mor­skiej Aka­de­mii Me­dycz­nej w Szcze­ci­nie, którą ukoń­czył w roku 1997.

Baza wiedzy

Czytaj także

Wszystkie artykuły