Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD): objawy, badania i leczenie iniekcjami
7 min czytania

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) to choroba centralnej części siatkówki, która odpowiada za ostre widzenie — czytanie, rozpoznawanie twarzy, prowadzenie auta. Według Polskiego Towarzystwa Okulistycznego jest jedną z najczęstszych przyczyn trwałego, znacznego pogorszenia widzenia u osób po 50. roku życia w krajach rozwiniętych. Wyjaśniamy, jak odróżnić postać suchą od wysiękowej, które objawy powinny skłonić do wizyty i jak wygląda leczenie zastrzykami do oka.
Plamka, druzy i dwie postaci choroby
Plamka żółta to obszar siatkówki o średnicy kilku milimetrów, w którym skupione są komórki odpowiedzialne za widzenie szczegółów i barw. Z wiekiem pod siatkówką gromadzą się złogi białkowo-lipidowe, nazywane druzami. Same druzy zwykle nie pogarszają widzenia, ale ich liczba, wielkość i towarzyszące zmiany barwnikowe pozwalają okuliście oszacować ryzyko progresji — służy do tego klasyfikacja z badania AREDS, przytaczana przez PTO.
Postać sucha (zanikowa) występuje częściej — według Amerykańskiej Akademii Okulistyki dotyczy około 8 na 10 osób z AMD. Postępuje powoli: siatkówka w plamce stopniowo się ścieńcza, a w zaawansowanym stadium pojawia się tzw. zanik geograficzny, czyli ostro odgraniczony obszar, w którym komórki przestały działać. Widzenie centralne pogarsza się wtedy trwale, ale zwykle przez lata.
Postać wysiękowa (neowaskularna, „mokra”) jest rzadsza, ale groźniejsza. Pod siatkówką wyrastają nieprawidłowe naczynia, które przeciekają — płyn i krew unoszą siatkówkę, a widzenie może pogorszyć się w ciągu tygodni. Według PTO u 10–15 proc. pacjentów postać sucha przechodzi z czasem w wysiękową, dlatego osoby z rozpoznanym AMD wymagają regularnych kontroli, nawet gdy widzą dobrze.
Objawy i czynniki ryzyka
Wczesne AMD często nie daje objawów — wykrywa je okulista podczas badania dna oka. Sygnały, które pacjent zauważa sam, to:
- proste linie (framugi, płytki, wiersze tekstu) wyglądają na pofalowane lub załamane — to metamorfopsje, typowy objaw choroby plamki,
- szara lub ciemna plama w środku obrazu, przy zachowanym widzeniu „po bokach”,
- zamazane litery mimo dobrych okularów, potrzeba coraz silniejszego światła do czytania,
- blednięcie kolorów, trudność w rozpoznawaniu twarzy z odległości.
Objawy dotyczą zwykle jednego oka, a drugie „nadrabia” — dlatego łatwo je przeoczyć. Najważniejsze czynniki ryzyka to wiek, obciążenie rodzinne (zidentyfikowano ponad 50 genów związanych z AMD) oraz — jako czynniki, na które mamy wpływ — palenie tytoniu i dieta uboga w antyoksydanty. Amerykańska Akademia Okulistyki dodaje do tej listy nadciśnienie tętnicze, wysoki cholesterol, nadwagę i dietę bogatą w tłuszcze nasycone.
Jak wygląda diagnostyka i test Amslera w domu
Rozpoznanie i ocena aktywności choroby opierają się — według wytycznych PTO — na badaniu ostrości wzroku po skorygowaniu wady, badaniu dna oka po rozszerzeniu źrenic i na tomografii OCT plamki, która pokazuje przekrój siatkówki i obecność płynu pod nią lub w jej wnętrzu. Angio-OCT pozwala uwidocznić nieprawidłowe naczynia bez podawania kontrastu, a klasyczna angiografia fluoresceinowa jest wskazana w przypadkach nietypowych lub wątpliwych. OCT trwa kilka minut, jest bezbolesne i bezkontaktowe.
Między wizytami pacjent może kontrolować się sam testem Amslera — kartką z siatką linii i kropką pośrodku. Amerykańska Akademia Okulistyki zaleca, by trzymać ją w odległości około 30–40 cm, w dobrym świetle, w okularach do czytania; zasłonić jedno oko, patrzeć na środkową kropkę i sprawdzić, czy wszystkie linie są proste i czy żaden fragment siatki nie jest rozmyty, pofalowany lub pusty. Następnie powtórzyć test drugim okiem. Najlepiej robić to codziennie o tej samej porze; każda nowa zmiana to powód do pilnego kontaktu z okulistą.
Leczenie postaci suchej
W Europie nie ma obecnie leczenia, które cofałoby postać suchą AMD. Wytyczne PTO zalecają w początkowych stadiach suplementację antyoksydantów według formuły z badania AREDS2 — Amerykańska Akademia Okulistyki podaje jej skład: witamina C 500 mg, witamina E 400 j.m., luteina 10 mg, zeaksantyna 2 mg, cynk 80 mg i miedź 2 mg dziennie. Celem jest spowolnienie progresji do postaci zaawansowanej, nie poprawa widzenia; o tym, czy suplementacja ma sens w danym stadium, decyduje okulista. W Stanach Zjednoczonych w 2023 r. zarejestrowano pierwszy lek podawany do oka, który ma spowalniać zanik geograficzny; w Europie dostępność takiego leczenia należy omówić z lekarzem.
Poza tym liczą się rzeczy podstawowe: rzucenie palenia, dieta z zielonymi warzywami liściastymi i rybami, kontrola ciśnienia i cholesterolu, ochrona oczu przed promieniowaniem UV.
Leczenie postaci wysiękowej — iniekcje anty-VEGF
Za rozrost nieprawidłowych naczyń odpowiada m.in. czynnik wzrostu śródbłonka naczyń (VEGF). Leki anty-VEGF, podawane zastrzykiem do wnętrza oka (do ciała szklistego), blokują ten czynnik: naczynia przestają przeciekać, płyn się wchłania, a siatkówka ma szansę wrócić do prawidłowego kształtu. Według PTO terapia anty-VEGF jest dziś złotym standardem i leczeniem z wyboru w wysiękowym AMD. Celem jest długoterminowa poprawa lub stabilizacja ostrości wzroku — nie każde oko odzyska pełne widzenie, ale nieleczona choroba zwykle prowadzi do blizny w plamce.
Jak wygląda leczenie? Wytyczne PTO opisują je etapami:
- Kwalifikacja — wywiad, ostrość wzroku, dno oka, OCT; leczenie proponuje się osobom po 45. roku życia z aktywnymi zmianami (płyn w siatkówce lub pod nią w OCT, wybroczyny) i ostrością wzroku w zakresie 0,05–0,9. W programie lekowym finansowanym przez NFZ kwalifikują się pacjenci z ostrością wzroku 0,2–0,8.
- Faza wstępna — 3 zastrzyki co miesiąc (przy jednym z nowszych leków 4), w odstępach nie krótszych niż 4 tygodnie.
- Kontynuacja — kolejne iniekcje w odstępach ustalanych indywidualnie na podstawie OCT i ostrości wzroku; w schemacie „lecz i wydłużaj” odstęp wydłuża się stopniowo, jednorazowo o nie więcej niż 2 tygodnie, dopóki choroba pozostaje nieaktywna. Przed każdym zastrzykiem powtarza się badanie ostrości wzroku, pomiar ciśnienia w oku, badanie w lampie szczelinowej, dna oka i OCT.
Sam zabieg trwa kilka minut: oko znieczula się kroplami, odkaża roztworem jodyny powidonowej, zakłada rozwórkę i cienką igłą podaje lek przez twardówkę, kilka milimetrów za rąbkiem rogówki. Po iniekcji pacjent powinien natychmiast zgłosić ból oka, zaczerwienienie, światłowstręt lub pogorszenie widzenia — to mogą być objawy rzadkiego, ale poważnego zakażenia wnętrza oka. Do przeciwwskazań należą m.in. czynne zapalenie oka, nieuregulowana jaskra i dominująca blizna lub zanik w środku plamki; przebyty w ostatnich 6 miesiącach udar lub zawał wymaga szczególnej ostrożności.
AMD w naszych gabinetach
W gabinetach ABMed Experts przy ul. Wacława Felczaka 23/1 w Szczecinie diagnostykę i prowadzenie pacjentów z chorobami plamki żółtej oraz kwalifikację do leczenia iniekcjami anty-VEGF prowadzi dr n. med. Aleksandra Kowalska-Budek, okulistka prowadząca na co dzień poradnię AMD w ośrodku szpitalnym; rocznie wykonuje ponad 3000 iniekcji doszklistkowych. Miejsce wykonywania samych zastrzyków i ścieżkę do programu lekowego NFZ lekarka omawia podczas wizyty.
Konsultacja okulistyczna u dr Kowalskiej-Budek kosztuje według cennika 400 zł (pierwsza wizyta) i 320 zł (kontrolna); badanie OCT plamki jest rozliczane osobno: 210 zł za jedno oko, 350 zł za oboje oczu. Lekarka przyjmuje w poniedziałki 15:30–17:30; wizytę można umówić online przez rezerwację albo telefonicznie w rejestracji. Na wizytę zabierz wyniki wcześniejszych badań OCT i angiografii, listę leków (zwłaszcza przeciwkrzepliwych) oraz osobę towarzyszącą — po rozszerzeniu źrenic nie należy prowadzić auta.
Źródła
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne, „Stanowisko PTO określające standardy prowadzenia terapii pacjentów z wysiękową postacią starczego zwyrodnienia plamki (aktualizacja 2023)” — epidemiologia, czynniki ryzyka, diagnostyka, kryteria kwalifikacji, procedura iniekcji, schematy leczenia, https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2025/01/Stanowisko-Polskiego-Towarzystwa-Okulistycznego-okreslajace-standardy-prowadzenia-terapii-pacjentow-z-wysiekowa-postacia-starczego-zwyrodnienia-plamki-aktualizacja-2023.pdf
- American Academy of Ophthalmology, „What Is Macular Degeneration?” — postać sucha i wysiękowa, objawy, czynniki ryzyka, formuła AREDS2, https://www.aao.org/eye-health/diseases/amd-macular-degeneration
- American Academy of Ophthalmology, „Have AMD? Save Your Sight with an Amsler Grid” — instrukcja testu Amslera w domu, https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/facts-about-amsler-grid-daily-vision-test
- American Academy of Ophthalmology, „What Is Optical Coherence Tomography?” — przebieg badania OCT, https://www.aao.org/eye-health/treatments/what-is-optical-coherence-tomography
Autor
dr n. med. Aleksandra Kowalska-Budek
Okulistka
Pełni funkcję starszego asystenta I Katedry I Kliniki Okulistyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 2 PUM w Szczecinie.
Baza wiedzy
Czytaj także
Okulistyka
Badanie OCT oka: co wykrywa, jak przebiega i kiedy je wykonać
Czym jest OCT oka, co pokazuje badanie plamki, nerwu wzrokowego i rogówki, jak działa angio-OCT i kiedy okulista je zleca. Badanie OCT w Szczecinie od 210 zł.
dr n. med. Leszek Kuprjanowicz6 min czytania
Okulistyka
Jaskra: czynniki ryzyka i badania kontrolne po czterdziestce
Jaskra długo nie daje objawów. Kto jest w grupie ryzyka, jakie badania ją wykryją (ciśnienie, pole widzenia, OCT) i jak często je robić u okulisty w Szczecinie.
dr n. med. Aleksandra Kowalska-Budek5 min czytania
