Przejdź do treści

Ustawienia cookies

Wybierz, na co się zgadzasz. Zdanie zmienisz w każdej chwili — link „Ustawienia cookies” jest w stopce. Szczegóły w polityce cookies.

  • Twoja decyzja o cookies, żebyśmy nie pytali o nią przy każdej wizycie, oraz — jeśli z nich korzystasz — ustawienia dostępności (większy tekst, wysoki kontrast). Innych własnych cookies strona nie zapisuje.

  • Mapa Google na stronie Kontakt. Po włączeniu Google może zapisać własne cookies i otrzyma Twój adres IP.

  • Google Analytics 4 — anonimowe statystyki odwiedzin: które podstrony są czytane i czy strona działa poprawnie.

505 00 54 55Rejestracja online

Okulistyka

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD): objawy, badania i leczenie iniekcjami

dr n. med. Aleksandra Kowalska-BudekOkulistka

7 min czytania

Kartka z siatką cienkich linii i kropką pośrodku (test Amslera) na dębowym biurku, na niej złote okulary do czytania, w tle bordowy fotel

Zwy­rod­nie­nie plamki zwią­zane z wie­kiem (AMD) to cho­roba cen­tral­nej czę­ści siat­kówki, która od­po­wiada za ostre wi­dze­nie — czy­ta­nie, roz­po­zna­wa­nie twa­rzy, pro­wa­dze­nie auta. We­dług Pol­skiego To­wa­rzy­stwa Oku­li­stycz­nego jest jedną z naj­częst­szych przy­czyn trwa­łego, znacz­nego po­gor­sze­nia wi­dze­nia u osób po 50. roku życia w kra­jach roz­wi­nię­tych. Wy­ja­śniamy, jak od­róż­nić po­stać suchą od wy­się­ko­wej, które ob­jawy po­winny skło­nić do wi­zyty i jak wy­gląda le­cze­nie za­strzy­kami do oka.

Plamka, druzy i dwie postaci choroby

Plamka żółta to ob­szar siat­kówki o śred­nicy kilku mi­li­me­trów, w któ­rym sku­pione są ko­mórki od­po­wie­dzialne za wi­dze­nie szcze­gó­łów i barw. Z wie­kiem pod siat­kówką gro­ma­dzą się złogi białkowo-lipidowe, na­zy­wane dru­zami. Same druzy zwy­kle nie po­gar­szają wi­dze­nia, ale ich liczba, wiel­kość i to­wa­rzy­szące zmiany barw­ni­kowe po­zwa­lają oku­li­ście osza­co­wać ry­zyko pro­gre­sji — służy do tego kla­sy­fi­ka­cja z ba­da­nia AREDS, przy­ta­czana przez PTO.

Po­stać sucha (za­ni­kowa) wy­stę­puje czę­ściej — we­dług Ame­ry­kań­skiej Aka­de­mii Oku­li­styki do­ty­czy około 8 na 10 osób z AMD. Po­stę­puje po­woli: siat­kówka w plamce stop­niowo się ścień­cza, a w za­awan­so­wa­nym sta­dium po­ja­wia się tzw. zanik geo­gra­ficzny, czyli ostro od­gra­ni­czony ob­szar, w któ­rym ko­mórki prze­stały dzia­łać. Wi­dze­nie cen­tralne po­gar­sza się wtedy trwale, ale zwy­kle przez lata.

Po­stać wy­się­kowa (neo­wa­sku­larna, „mokra”) jest rzad­sza, ale groź­niej­sza. Pod siat­kówką wy­ra­stają nie­pra­wi­dłowe na­czy­nia, które prze­cie­kają — płyn i krew uno­szą siat­kówkę, a wi­dze­nie może po­gor­szyć się w ciągu ty­go­dni. We­dług PTO u 10–⁠15 proc. pa­cjen­tów po­stać sucha prze­cho­dzi z cza­sem w wy­się­kową, dla­tego osoby z roz­po­zna­nym AMD wy­ma­gają re­gu­lar­nych kon­troli, nawet gdy widzą do­brze.

Objawy i czynniki ryzyka

Wcze­sne AMD czę­sto nie daje ob­ja­wów — wy­krywa je oku­li­sta pod­czas ba­da­nia dna oka. Sy­gnały, które pa­cjent za­uważa sam, to:

  • pro­ste linie (fra­mugi, płytki, wier­sze tek­stu) wy­glą­dają na po­fa­lo­wane lub za­ła­mane — to me­ta­mor­fop­sje, ty­powy objaw cho­roby plamki,
  • szara lub ciemna plama w środku ob­razu, przy za­cho­wa­nym wi­dze­niu „po bo­kach”,
  • za­ma­zane li­tery mimo do­brych oku­la­rów, po­trzeba coraz sil­niej­szego świa­tła do czy­ta­nia,
  • bled­nię­cie ko­lo­rów, trud­ność w roz­po­zna­wa­niu twa­rzy z od­le­gło­ści.

Ob­jawy do­ty­czą zwy­kle jed­nego oka, a dru­gie „nad­ra­bia” — dla­tego łatwo je prze­oczyć. Naj­waż­niej­sze czyn­niki ry­zyka to wiek, ob­cią­że­nie ro­dzinne (zi­den­ty­fi­ko­wano ponad 50 genów zwią­za­nych z AMD) oraz — jako czyn­niki, na które mamy wpływ — pa­le­nie ty­to­niu i dieta uboga w an­ty­ok­sy­danty. Ame­ry­kań­ska Aka­de­mia Oku­li­styki do­daje do tej listy nad­ci­śnie­nie tęt­ni­cze, wy­soki cho­le­ste­rol, nad­wagę i dietę bo­gatą w tłusz­cze na­sy­cone.

Jak wygląda diagnostyka i test Amslera w domu

Roz­po­zna­nie i ocena ak­tyw­no­ści cho­roby opie­rają się — we­dług wy­tycz­nych PTO — na ba­da­niu ostro­ści wzroku po sko­ry­go­wa­niu wady, ba­da­niu dna oka po roz­sze­rze­niu źre­nic i na to­mo­gra­fii OCT plamki, która po­ka­zuje prze­krój siat­kówki i obec­ność płynu pod nią lub w jej wnę­trzu. Angio-OCT po­zwala uwi­docz­nić nie­pra­wi­dłowe na­czy­nia bez po­da­wa­nia kon­tra­stu, a kla­syczna an­gio­gra­fia flu­ore­sce­inowa jest wska­zana w przy­pad­kach nie­ty­po­wych lub wąt­pli­wych. OCT trwa kilka minut, jest bez­bo­le­sne i bez­kon­tak­towe.

Mię­dzy wi­zy­tami pa­cjent może kon­tro­lo­wać się sam te­stem Amslera — kartką z siatką linii i kropką po­środku. Ame­ry­kań­ska Aka­de­mia Oku­li­styki za­leca, by trzy­mać ją w od­le­gło­ści około 30–⁠40 cm, w do­brym świe­tle, w oku­la­rach do czy­ta­nia; za­sło­nić jedno oko, pa­trzeć na środ­kową kropkę i spraw­dzić, czy wszyst­kie linie są pro­ste i czy żaden frag­ment siatki nie jest roz­myty, po­fa­lo­wany lub pusty. Na­stęp­nie po­wtó­rzyć test dru­gim okiem. Naj­le­piej robić to co­dzien­nie o tej samej porze; każda nowa zmiana to powód do pil­nego kon­taktu z oku­li­stą.

Leczenie postaci suchej

W Eu­ro­pie nie ma obec­nie le­cze­nia, które co­fa­łoby po­stać suchą AMD. Wy­tyczne PTO za­le­cają w po­cząt­ko­wych sta­diach su­ple­men­ta­cję an­ty­ok­sy­dan­tów we­dług for­muły z ba­da­nia AREDS2 — Ame­ry­kań­ska Aka­de­mia Oku­li­styki po­daje jej skład: wi­ta­mina C 500 mg, wi­ta­mina E 400 j.m., lu­te­ina 10 mg, ze­ak­san­tyna 2 mg, cynk 80 mg i miedź 2 mg dzien­nie. Celem jest spo­wol­nie­nie pro­gre­sji do po­staci za­awan­so­wa­nej, nie po­prawa wi­dze­nia; o tym, czy su­ple­men­ta­cja ma sens w danym sta­dium, de­cy­duje oku­li­sta. W Sta­nach Zjed­no­czo­nych w 2023 r. za­re­je­stro­wano pierw­szy lek po­da­wany do oka, który ma spo­wal­niać zanik geo­gra­ficzny; w Eu­ro­pie do­stęp­ność ta­kiego le­cze­nia na­leży omó­wić z le­ka­rzem.

Poza tym liczą się rze­czy pod­sta­wowe: rzu­ce­nie pa­le­nia, dieta z zie­lo­nymi wa­rzy­wami li­ścia­stymi i ry­bami, kon­trola ci­śnie­nia i cho­le­ste­rolu, ochrona oczu przed pro­mie­nio­wa­niem UV.

Leczenie postaci wysiękowej — iniekcje anty-VEGF

Za roz­rost nie­pra­wi­dło­wych na­czyń od­po­wiada m.in. czyn­nik wzro­stu śród­błonka na­czyń (VEGF). Leki anty-VEGF, po­da­wane za­strzy­kiem do wnę­trza oka (do ciała szkli­stego), blo­kują ten czyn­nik: na­czy­nia prze­stają prze­cie­kać, płyn się wchła­nia, a siat­kówka ma szansę wró­cić do pra­wi­dło­wego kształtu. We­dług PTO te­ra­pia anty-VEGF jest dziś zło­tym stan­dar­dem i le­cze­niem z wy­boru w wy­się­ko­wym AMD. Celem jest dłu­go­ter­mi­nowa po­prawa lub sta­bi­li­za­cja ostro­ści wzroku — nie każde oko od­zy­ska pełne wi­dze­nie, ale nie­le­czona cho­roba zwy­kle pro­wa­dzi do bli­zny w plamce.

Jak wy­gląda le­cze­nie? Wy­tyczne PTO opi­sują je eta­pami:

  1. Kwa­li­fi­ka­cja — wy­wiad, ostrość wzroku, dno oka, OCT; le­cze­nie pro­po­nuje się oso­bom po 45. roku życia z ak­tyw­nymi zmia­nami (płyn w siat­kówce lub pod nią w OCT, wy­bro­czyny) i ostro­ścią wzroku w za­kre­sie 0,05–⁠0,9. W pro­gra­mie le­ko­wym fi­nan­so­wa­nym przez NFZ kwa­li­fi­kują się pa­cjenci z ostro­ścią wzroku 0,2–⁠0,8.
  2. Faza wstępna — 3 za­strzyki co mie­siąc (przy jed­nym z now­szych leków 4), w od­stę­pach nie krót­szych niż 4 ty­go­dnie.
  3. Kon­ty­nu­acja — ko­lejne in­iek­cje w od­stę­pach usta­la­nych in­dy­wi­du­al­nie na pod­sta­wie OCT i ostro­ści wzroku; w sche­ma­cie „lecz i wy­dłu­żaj” od­stęp wy­dłuża się stop­niowo, jed­no­ra­zowo o nie wię­cej niż 2 ty­go­dnie, do­póki cho­roba po­zo­staje nie­ak­tywna. Przed każ­dym za­strzy­kiem po­wta­rza się ba­da­nie ostro­ści wzroku, po­miar ci­śnie­nia w oku, ba­da­nie w lam­pie szcze­li­no­wej, dna oka i OCT.

Sam za­bieg trwa kilka minut: oko znie­czula się kro­plami, od­każa roz­two­rem jo­dyny po­wi­do­no­wej, za­kłada roz­wórkę i cienką igłą po­daje lek przez twar­dówkę, kilka mi­li­me­trów za rąb­kiem ro­gówki. Po in­iek­cji pa­cjent po­wi­nien na­tych­miast zgło­sić ból oka, za­czer­wie­nie­nie, świa­tło­wstręt lub po­gor­sze­nie wi­dze­nia — to mogą być ob­jawy rzad­kiego, ale po­waż­nego za­ka­że­nia wnę­trza oka. Do prze­ciw­wska­zań na­leżą m.in. czynne za­pa­le­nie oka, nie­ure­gu­lo­wana ja­skra i do­mi­nu­jąca bli­zna lub zanik w środku plamki; prze­byty w ostat­nich 6 mie­sią­cach udar lub zawał wy­maga szcze­gól­nej ostroż­no­ści.

AMD w naszych gabinetach

W ga­bi­ne­tach ABMed Experts przy ul. Wa­cława Fel­czaka 23/1 w Szcze­ci­nie dia­gno­stykę i pro­wa­dze­nie pa­cjen­tów z cho­ro­bami plamki żół­tej oraz kwa­li­fi­ka­cję do le­cze­nia in­iek­cjami anty-VEGF pro­wa­dzi dr n. med. Alek­san­dra Kowalska-Budek, oku­listka pro­wa­dząca na co dzień po­rad­nię AMD w ośrodku szpi­tal­nym; rocz­nie wy­ko­nuje ponad 3000 in­iek­cji do­szklist­ko­wych. Miej­sce wy­ko­ny­wa­nia sa­mych za­strzy­ków i ścieżkę do pro­gramu le­ko­wego NFZ le­karka oma­wia pod­czas wi­zyty.

Kon­sul­ta­cja oku­li­styczna u dr Kowalskiej-Budek kosz­tuje we­dług cen­nika 400 zł (pierw­sza wi­zyta) i 320 zł (kon­trolna); ba­da­nie OCT plamki jest roz­li­czane osobno: 210 zł za jedno oko, 350 zł za oboje oczu. Le­karka przyj­muje w po­nie­działki 15:30–⁠17:30; wi­zytę można umó­wić online przez re­zer­wa­cję albo te­le­fo­nicz­nie w re­je­stra­cji. Na wi­zytę za­bierz wy­niki wcze­śniej­szych badań OCT i an­gio­gra­fii, listę leków (zwłasz­cza prze­ciw­krze­pli­wych) oraz osobę to­wa­rzy­szącą — po roz­sze­rze­niu źre­nic nie na­leży pro­wa­dzić auta.

Źródła

  1. Polskie Towarzystwo Okulistyczne, „Stanowisko PTO określające standardy prowadzenia terapii pacjentów z wysiękową postacią starczego zwyrodnienia plamki (aktualizacja 2023)” — epidemiologia, czynniki ryzyka, diagnostyka, kryteria kwalifikacji, procedura iniekcji, schematy leczenia, https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2025/01/Stanowisko-Polskiego-Towarzystwa-Okulistycznego-okreslajace-standardy-prowadzenia-terapii-pacjentow-z-wysiekowa-postacia-starczego-zwyrodnienia-plamki-aktualizacja-2023.pdf
  2. American Academy of Ophthalmology, „What Is Macular Degeneration?” — postać sucha i wysiękowa, objawy, czynniki ryzyka, formuła AREDS2, https://www.aao.org/eye-health/diseases/amd-macular-degeneration
  3. American Academy of Ophthalmology, „Have AMD? Save Your Sight with an Amsler Grid” — instrukcja testu Amslera w domu, https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/facts-about-amsler-grid-daily-vision-test
  4. American Academy of Ophthalmology, „What Is Optical Coherence Tomography?” — przebieg badania OCT, https://www.aao.org/eye-health/treatments/what-is-optical-coherence-tomography

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Autor

dr n. med. Aleksandra Kowalska-Budek

Okulistka

Pełni funk­cję star­szego asy­stenta I Ka­te­dry I Kli­niki Oku­li­styki Uni­wer­sy­tec­kiego Szpi­tala Kli­nicz­nego Nr 2 PUM w Szcze­ci­nie.

Baza wiedzy

Czytaj także

Wszystkie artykuły