Przejdź do treści

Ustawienia cookies

Wybierz, na co się zgadzasz. Zdanie zmienisz w każdej chwili — link „Ustawienia cookies” jest w stopce. Szczegóły w polityce cookies.

  • Twoja decyzja o cookies, żebyśmy nie pytali o nią przy każdej wizycie, oraz — jeśli z nich korzystasz — ustawienia dostępności (większy tekst, wysoki kontrast). Innych własnych cookies strona nie zapisuje.

  • Mapa Google na stronie Kontakt. Po włączeniu Google może zapisać własne cookies i otrzyma Twój adres IP.

  • Google Analytics 4 — anonimowe statystyki odwiedzin: które podstrony są czytane i czy strona działa poprawnie.

505 00 54 55Rejestracja online

Hematologia

Niepokojące wyniki morfologii: kiedy iść do hematologa?

Statyw z probówkami krwi na jasnym blacie gabinetu, w tle fotel i okno

Mor­fo­lo­gia krwi to naj­czę­ściej wy­ko­ny­wane ba­da­nie la­bo­ra­to­ryjne i naj­częst­szy powód nie­po­koju po ode­bra­niu wy­ni­ków. Strzałka obok he­mo­glo­biny, pły­tek czy leu­ko­cy­tów nie ozna­cza jesz­cze cho­roby, ale nie po­winna też zo­stać zi­gno­ro­wana. Ten ar­ty­kuł wy­ja­śnia, co po­ka­zują po­szcze­gólne pa­ra­me­try, co po­trafi za­fał­szo­wać wynik i w któ­rych sy­tu­acjach warto zgło­sić się do he­ma­to­loga.

Co pokazuje morfologia

Mor­fo­lo­gia oce­nia trzy grupy ko­mó­rek krwi. Krwinki czer­wone (RBC) z he­mo­glo­biną (HGB) prze­no­szą tlen — ich nie­do­bór to nie­do­krwi­stość, czyli ane­mia. Krwinki białe (WBC, leu­ko­cyty) od­po­wia­dają za od­por­ność; w roz­ma­zie dzieli się je na gra­nu­lo­cyty obo­jęt­no­chłonne (neu­tro­file), lim­fo­cyty, mo­no­cyty, eozy­no­file i ba­zo­file. Płytki krwi (PLT) uczest­ni­czą w krzep­nię­ciu.

Za­kresy re­fe­ren­cyjne róż­nią się nieco mię­dzy la­bo­ra­to­riami, dla­tego za­wsze po­rów­nuj wynik z normą wy­dru­ko­waną na wła­snym wy­druku. Orien­ta­cyj­nie u do­ro­słych: he­mo­glo­bina 12–⁠16 g/dl u ko­biet i 13–⁠18 g/dl u męż­czyzn, leu­ko­cyty 4–⁠10 tys./µl, płytki 150–⁠400 tys./µl. Świa­towa Or­ga­ni­za­cja Zdro­wia w wy­tycz­nych z 2024 r. de­fi­niuje nie­do­krwi­stość jako he­mo­glo­binę po­ni­żej 12 g/dl u ko­biet nie­bę­dą­cych w ciąży i po­ni­żej 13 g/dl u męż­czyzn; w ciąży progi są niż­sze (11 g/dl w I i III try­me­strze, 10,5 g/dl w II).

Ważne są też wskaź­niki opi­su­jące krwinki czer­wone: MCV (ob­ję­tość krwinki) pod­po­wiada przy­czynę nie­do­krwi­sto­ści — małe krwinki su­ge­rują nie­do­bór że­laza, duże m.in. nie­do­bór wi­ta­miny B12 lub kwasu fo­lio­wego.

Zanim się zmartwisz — co zaburza wynik

Po­je­dyn­czy wynik od­bie­ga­jący od normy czę­sto ma pro­za­iczne wy­tłu­ma­cze­nie:

  • in­fek­cja — nawet zwy­kłe prze­zię­bie­nie pod­nosi leu­ko­cyty (głów­nie neu­tro­file) albo je przej­ściowo ob­niża; wynik warto po­wtó­rzyć 2–⁠4 ty­go­dnie po wy­zdro­wie­niu,
  • od­wod­nie­nie — za­gęsz­cza krew i sztucz­nie pod­nosi he­ma­to­kryt i he­mo­glo­binę,
  • ciąża i połóg — fi­zjo­lo­gicz­nie pod­no­szą leu­ko­cyty, a he­mo­glo­bina bywa niż­sza,
  • leki — ste­ro­idy, lit, cy­to­sta­tyki, nie­które leki prze­ciw­pa­dacz­kowe i ty­re­osta­tyki zmie­niają liczbę leu­ko­cy­tów,
  • in­ten­sywny wy­si­łek, stres, pa­le­nie — mogą pod­no­sić leu­ko­cyty,
  • ar­te­fakt pro­bówki — u czę­ści osób płytki zle­piają się w pro­bówce z EDTA i ana­li­za­tor za­niża ich liczbę (tzw. ma­ło­płyt­ko­wość rze­koma); we­dług pol­skich wy­tycz­nych dia­gno­styki la­bo­ra­to­ryj­nej z 2026 r. do­ty­czy to 0,07–⁠2 proc. ba­da­nych i wy­maga po­wtó­rze­nia ba­da­nia z innym an­ty­ko­agu­lan­tem oraz oceny roz­mazu.

Za­sada prak­tyczna: nie­wiel­kie od­chy­le­nie bez ob­ja­wów naj­pierw po­wta­rza się w tym samym la­bo­ra­to­rium, naj­le­piej rano, na czczo i w do­brym sta­nie ogól­nym. Utrzy­mu­jące się lub na­ra­sta­jące od­chy­le­nie — to już temat dla le­ka­rza.

Niedokrwistość — najczęstszy powód wizyty

Naj­częst­szą po­sta­cią nie­do­krwi­sto­ści jest ta z nie­do­boru że­laza. U ko­biet przed me­no­pauzą ty­pową przy­czyną są ob­fite mie­siączki i mię­śniaki; u męż­czyzn i ko­biet po me­no­pau­zie — uta­jone krwa­wie­nie z prze­wodu po­kar­mo­wego, dla­tego w tych gru­pach le­karz zwy­kle zleca dia­gno­stykę ga­stro­en­te­ro­lo­giczną, a nie tylko że­lazo w ta­blet­kach. Ob­jawy by­wają dys­kretne: osła­bie­nie, gor­sza to­le­ran­cja wy­siłku, wy­pa­da­nie wło­sów, łam­liwe pa­znok­cie, za­jady, ze­spół nie­spo­koj­nych nóg.

Do roz­po­zna­nia nie wy­star­czy mor­fo­lo­gia. Po­trzebna jest fer­ry­tyna — wskaź­nik za­pa­sów że­laza — oraz że­lazo w su­ro­wicy i zdol­ność wią­za­nia że­laza (TIBC). Niska fer­ry­tyna przy pra­wi­dło­wej he­mo­glo­bi­nie to uta­jony nie­do­bór, który rów­nież warto le­czyć. Su­ple­men­ta­cję że­laza pro­wa­dzi się zwy­kle co naj­mniej 4–⁠6 mie­sięcy, także po nor­ma­li­za­cji wy­ni­ków, żeby od­bu­do­wać za­pasy. Jeśli mimo le­cze­nia he­mo­glo­bina nie ro­śnie albo nie­do­krwi­stość na­wraca, to wska­za­nie do kon­sul­ta­cji he­ma­to­lo­gicz­nej — trzeba wy­klu­czyć za­bu­rze­nia wchła­nia­nia, prze­wle­kły stan za­palny lub cho­robę szpiku.

Płytki krwi — za mało lub za dużo

Ma­ło­płyt­ko­wość (po­ni­żej 150 tys./µl) bez ob­ja­wów i przy war­to­ściach po­wy­żej 100 tys./µl naj­czę­ściej wy­maga po­twier­dze­nia w po­wtór­nym ba­da­niu i wy­klu­cze­nia ar­te­faktu opi­sa­nego wyżej. Przy­czyny praw­dzi­wej ma­ło­płyt­ko­wo­ści to m.in. in­fek­cje wi­ru­sowe, leki, cho­roby wą­troby, cho­roby au­to­im­mu­no­lo­giczne (pier­wotna ma­ło­płyt­ko­wość im­mu­no­lo­giczna) i cho­roby szpiku. Sy­gnały ostrze­gaw­cze to łatwe si­nia­cze­nie, drobne czer­wone wy­bro­czyny na skó­rze, krwa­wie­nia z nosa i dzią­seł, prze­dłu­żone mie­siączki.

Nad­płyt­ko­wość (po­wy­żej 400 tys./µl) bar­dzo czę­sto jest re­ak­cją na nie­do­bór że­laza, in­fek­cję, stan za­palny lub prze­byty za­bieg i ustę­puje po le­cze­niu przy­czyny. Utrzy­mu­jąca się nad­płyt­ko­wość bez uchwyt­nej przy­czyny, zwłasz­cza po­wy­żej 450 tys./µl w ko­lej­nych ba­da­niach, wy­maga dia­gno­styki he­ma­to­lo­gicz­nej w kie­runku no­wo­two­rów mie­lo­pro­li­fe­ra­cyj­nych — cho­rób prze­wle­kłych, które dziś sku­tecz­nie się kon­tro­luje, ale które trzeba naj­pierw roz­po­znać.

Leukocyty — za dużo lub za mało

Pod­wyż­szone leu­ko­cyty (leu­ko­cy­toza) to zwy­kle od­po­wiedź na in­fek­cję, stan za­palny, stres, pa­le­nie lub ste­ro­idy. Nie­po­kój budzi leu­ko­cy­toza bar­dzo wy­soka, utrzy­mu­jąca się po ustą­pie­niu in­fek­cji albo to­wa­rzy­sząca innym od­chy­le­niom — nie­do­krwi­sto­ści, ma­ło­płyt­ko­wo­ści, obec­no­ści nie­pra­wi­dło­wych ko­mó­rek w roz­ma­zie. Po­dob­nie oce­nia się lim­fo­cy­tozę u osób star­szych, która może być pierw­szym sy­gna­łem prze­wle­kłej bia­łaczki lim­fo­cy­to­wej — cho­roby, która czę­sto przez lata nie wy­maga le­cze­nia, ale wy­maga ob­ser­wa­cji.

Ob­ni­żone leu­ko­cyty (leu­ko­pe­nia), a zwłasz­cza neu­tro­pe­nia, mogą wy­ni­kać z in­fek­cji wi­ru­so­wej, leków, nie­do­bo­rów lub, u czę­ści zdro­wych osób, z ła­god­nej wro­dzo­nej od­miany. Głę­boka neu­tro­pe­nia zwięk­sza ry­zyko cięż­kich za­ka­żeń — go­rączka u ta­kiej osoby jest sta­nem pil­nym.

Jak przebiega konsultacja hematologiczna w naszych gabinetach

Na kon­sul­ta­cję he­ma­to­lo­giczną w ga­bi­ne­tach ABMed Experts przy ul. Wa­cława Fel­czaka 23/1 w Szcze­ci­nie nie po­trzeba skie­ro­wa­nia — w prze­ci­wień­stwie do po­radni he­ma­to­lo­gicz­nej w ra­mach NFZ, gdzie wy­ma­gane jest skie­ro­wa­nie od le­ka­rza ubez­pie­cze­nia zdro­wot­nego (art. 57 ustawy o świad­cze­niach opieki zdro­wot­nej fi­nan­so­wa­nych ze środ­ków pu­blicz­nych; he­ma­to­log nie na­leży do spe­cja­li­stów zwol­nio­nych z tego wy­mogu — za­sady oma­wia pacjent.gov.pl). Pierw­sza wi­zyta trwa około 45 minut i obej­muje szcze­gó­łowy wy­wiad, ba­da­nie fi­zy­kalne (węzły chłonne, wą­troba, śle­dziona), ana­lizę do­tych­cza­so­wych wy­ni­ków i do­ku­men­ta­cji oraz usta­le­nie planu dal­szej dia­gno­styki — od do­dat­ko­wych badań krwi po ba­da­nie szpiku czy ba­da­nia ge­ne­tyczne, jeśli są po­trzebne. Wi­zyta kon­trolna z omó­wie­niem wy­ni­ków trwa około 30 minut.

Przyj­mują prof. dr hab. n. med. Edyta Pacz­kow­ska (wtorki 16:00–⁠17:30; pierw­sza wi­zyta 500 zł, kon­trolna 400 zł) oraz lek. med. Ewa Chmie­lew­ska (wtorki 16:30–⁠18:30; 400 zł i 350 zł) — ak­tu­alny cen­nik.

Co przy­nieść: wszyst­kie mor­fo­lo­gie z ostat­nich mie­sięcy i lat (z da­tami — dla he­ma­to­loga dy­na­mika zmian zna­czy wię­cej niż po­je­dyn­czy wynik), roz­maz krwi, fer­ry­tynę i inne ba­da­nia, jeśli były wy­ko­nane, listę leków i su­ple­men­tów, wy­pisy ze szpi­tala oraz in­for­ma­cję o cho­ro­bach w ro­dzi­nie. Jeśli nie masz jesz­cze badań, nie trzeba ich wy­ko­ny­wać „na zapas” — le­karz zleci te, które są po­trzebne.

Źródła

  1. World Health Organization, „Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations” (2024) — streszczenie progów, https://www.guidelinecentral.com/guideline/3534081/
  2. Hematoonkologia.pl, „Morfologia krwi obwodowej — interpretacja wyniku badania”, https://hematoonkologia.pl/informacje-dla-chorych/materialy-ogolne/id/3692-morfologia-krwi-obwodowej-interpretacja-wyniku
  3. Medycyna Praktyczna dla pacjentów, „Niedokrwistość z niedoboru żelaza”, https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170510,niedokrwistosc-z-niedoboru-zelaza
  4. Golański J. i wsp., „Wytyczne PTDL i KML dotyczące oceny parametrów płytkowych i weryfikacji małopłytkowości w automatycznej morfologii krwi. 2026”, Diagnostyka Laboratoryjna 2026; 62(1): 1–⁠26, https://ptdl.pl/ptdl/wp-content/uploads/2026/05/2026_Wytyczne-PTDL-i-KML-dot.-oceny-parametrow-plytkowych-i-weryfikacji-maloplytkowosci-w-automatycznej-morfologii-krwi.-2026-PL.pdf
  5. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 57 (skierowania do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i lista wyjątków), https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20042102135; omówienie dla pacjentów: pacjent.gov.pl, „Skierowanie do specjalisty”, https://pacjent.gov.pl/artykul/skierowanie-do-specjalisty

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Autor

prof. dr hab. n. med. Edyta Paczkowska

Hematolog

Pra­cuje w Kli­nice He­ma­to­lo­gii z Od­dzia­łem Trans­plan­ta­cji Szpiku Uni­wer­sy­tec­kiego Szpi­tala Kli­nicz­nego im. prof. Ta­de­usza So­ko­łow­skiego nr 1 PUM w Szcze­ci­nie. Pełni funk­cję kie­row­nika Za­kładu Pa­to­lo­gii Ogól­nej w Ka­te­drze Fi­zjo­pa­to­lo­gii, He­ma­to­lo­gii i Trans­plan­to­lo­gii Po­mor­skiego Uni­wer­sy­tetu Me­dycz­nego w Szcze­ci­nie.

Baza wiedzy

Czytaj także

Wszystkie artykuły