Przejdź do treści

Ustawienia cookies

Wybierz, na co się zgadzasz. Zdanie zmienisz w każdej chwili — link „Ustawienia cookies” jest w stopce. Szczegóły w polityce cookies.

  • Twoja decyzja o cookies, żebyśmy nie pytali o nią przy każdej wizycie, oraz — jeśli z nich korzystasz — ustawienia dostępności (większy tekst, wysoki kontrast). Innych własnych cookies strona nie zapisuje.

  • Mapa Google na stronie Kontakt. Po włączeniu Google może zapisać własne cookies i otrzyma Twój adres IP.

  • Google Analytics 4 — anonimowe statystyki odwiedzin: które podstrony są czytane i czy strona działa poprawnie.

505 00 54 55Rejestracja online

Hematologia

Anemia (niedokrwistość): przyczyny, badania i kiedy iść do hematologa

lek. med. Ewa ChmielewskaHematolog

6 min czytania

Kilka wklęsłych krążków z ciemnoczerwonego szkła na kremowym blacie, obok złota misa i fragment marmurowej płyty w ciepłym świetle

Ane­mia, czyli nie­do­krwi­stość, to nie cho­roba sama w sobie, lecz objaw: za mało he­mo­glo­biny, żeby krew mogła do­wieźć tkan­kom tyle tlenu, ile po­trze­bują. Przy­czyn jest wiele — od zbyt ob­fi­tych mie­sią­czek po cho­roby szpiku — i to od przy­czyny za­leży le­cze­nie. Wy­ja­śniamy, jakie war­to­ści ozna­czają ane­mię, skąd się bie­rze, jakie ba­da­nia są po­trzebne i w któ­rych sy­tu­acjach le­karz ro­dzinny po­wi­nien skie­ro­wać Cię do he­ma­to­loga.

Jakie wartości oznaczają anemię

Pod­stawą roz­po­zna­nia jest stę­że­nie he­mo­glo­biny (Hb) w mor­fo­lo­gii krwi. Świa­towa Or­ga­ni­za­cja Zdro­wia w wy­tycz­nych z 2024 r. przyj­muje, że u do­ro­słych nie­do­krwi­stość ozna­cza he­mo­glo­binę po­ni­żej 13 g/dl u męż­czyzn i po­ni­żej 12 g/dl u ko­biet nie­bę­dą­cych w ciąży; w ciąży progi są niż­sze (11 g/dl w I i III try­me­strze, 10,5 g/dl w II). Te same progi po­daje pol­ski ser­wis Me­dy­cyny Prak­tycz­nej dla pa­cjen­tów. We­dług WHO nie­do­krwi­stość u do­ro­słych dzieli się na ła­godną (Hb 11–⁠12 g/dl u ko­biet, 11–⁠13 g/dl u męż­czyzn), umiar­ko­waną (8–⁠11 g/dl) i ciężką (po­ni­żej 8 g/dl).

Ważne jest nie tylko „ile”, ale i „jakie” krwinki. Wskaź­nik MCV (śred­nia ob­ję­tość krwinki) od razu za­węża listę przy­czyn: małe krwinki (mi­kro­cy­toza) naj­czę­ściej ozna­czają nie­do­bór że­laza lub ta­la­se­mię, duże (ma­kro­cy­toza) — nie­do­bór wi­ta­miny B12 lub kwasu fo­lio­wego, cho­roby wą­troby, nad­uży­wa­nie al­ko­holu albo cho­robę szpiku, a krwinki pra­wi­dło­wej wiel­ko­ści — m.in. nie­do­krwi­stość cho­rób prze­wle­kłych, krwa­wie­nie lub he­mo­lizę (roz­pad krwi­nek). Dla­tego he­ma­to­log za­wsze prosi o pełny wy­druk mor­fo­lo­gii, a nie tylko o war­tość he­mo­glo­biny.

Objawy — dlaczego łatwo je przeoczyć

Ane­mia, która roz­wija się po­woli, przez długi czas nie daje wy­raź­nych do­le­gli­wo­ści, bo or­ga­nizm się do niej przy­zwy­czaja. Ty­powe ob­jawy to osła­bie­nie i łatwe mę­cze­nie się, bla­dość skóry i spo­jó­wek, bóle i za­wroty głowy, ko­ła­ta­nie serca i za­dyszka przy wy­siłku, który wcze­śniej nie spra­wiał trud­no­ści, oraz trud­no­ści z kon­cen­tra­cją. Przy nie­do­bo­rze że­laza do­cho­dzą łam­liwe pa­znok­cie, wy­pa­da­nie wło­sów, pę­ka­jące ką­ciki ust i ze­spół nie­spo­koj­nych nóg. Nie­do­bór wi­ta­miny B12 może dawać ob­jawy neu­ro­lo­giczne — drę­twie­nie i mro­wie­nie stóp i dłoni, za­bu­rze­nia rów­no­wagi, kło­poty z pa­mię­cią — a także pie­cze­nie i wy­gła­dze­nie ję­zyka; te ob­jawy by­wają pierw­sze, zanim spad­nie he­mo­glo­bina.

Nagły spa­dek he­mo­glo­biny (np. przy krwa­wie­niu) ob­ja­wia się gwał­tow­niej: sil­nym osła­bie­niem, dusz­no­ścią w spo­czynku, omdle­niem. To sy­tu­acja pilna.

Skąd się bierze niedokrwistość

Me­cha­ni­zmy są trzy: or­ga­nizm pro­du­kuje za mało krwi­nek, traci je z krwa­wie­niem albo nisz­czy je przed­wcze­śnie. W prak­tyce naj­częst­sze przy­czyny to:

  • nie­do­bór że­laza — naj­częst­sza po­stać na świe­cie; u ko­biet przed me­no­pauzą zwy­kle z po­wodu ob­fi­tych mie­sią­czek, u męż­czyzn i ko­biet po me­no­pau­zie naj­czę­ściej z po­wodu uta­jo­nego krwa­wie­nia z prze­wodu po­kar­mo­wego; rza­dziej z po­wodu za­bu­rzeń wchła­nia­nia (ce­lia­kia, po ope­ra­cjach ba­ria­trycz­nych) lub diety,
  • nie­do­bór wi­ta­miny B12 lub kwasu fo­lio­wego (nie­do­krwi­stość me­ga­lo­bla­styczna) — au­to­im­mu­no­lo­giczne za­pa­le­nie żo­łądka (cho­roba Addisona-Biermera), dieta we­gań­ska bez su­ple­men­ta­cji, prze­byte ope­ra­cje żo­łądka, dłu­gie sto­so­wa­nie met­for­miny lub leków ha­mu­ją­cych wy­dzie­la­nie kwasu żo­łąd­ko­wego, al­ko­hol; kwas fo­liowy — także ciąża,
  • cho­roby prze­wle­kłe — prze­wle­kłe stany za­palne (np. reu­ma­to­idalne za­pa­le­nie sta­wów), cho­roby nerek, no­wo­twory; czę­sta po­stać u osób star­szych i prze­wle­kle cho­rych,
  • krwa­wie­nie — ostre lub prze­wle­kłe,
  • he­mo­liza — przed­wcze­sny roz­pad krwi­nek, np. au­to­im­mu­no­lo­giczny lub wro­dzony,
  • cho­roby szpiku — nie­do­krwi­stość apla­styczna, ze­społy mie­lo­dy­spla­styczne, bia­łaczki i chło­niaki; wtedy zwy­kle nie­pra­wi­dłowe są także płytki i leu­ko­cyty.

Jakie badania są potrzebne

Sama mor­fo­lo­gia nie wy­star­czy, żeby usta­lić przy­czynę. Stan­dar­dowy ze­staw obej­muje mor­fo­lo­gię z roz­ma­zem i re­ti­ku­lo­cy­tami (mło­dymi krwin­kami — po­ka­zują, czy szpik na­dąża z pro­duk­cją), fer­ry­tynę i że­lazo z TIBC, wi­ta­minę B12 i kwas fo­liowy, CRP, kre­aty­ninę i próby wą­tro­bowe; przy po­dej­rze­niu he­mo­lizy — bi­li­ru­binę, LDH i test Coombsa. W za­leż­no­ści od wy­ni­ków le­karz do­kłada ba­da­nie moczu, prze­ciw­ciała ce­lia­kalne czy hor­mony tar­czycy.

Fer­ry­tyna wy­maga ko­men­ta­rza. We­dług wy­tycz­nych Bry­tyj­skiego To­wa­rzy­stwa Ga­stro­en­te­ro­lo­gicz­nego (2021) war­tość po­ni­żej 15 µg/l jest wy­soce swo­ista dla nie­do­boru że­laza, a próg 45 µg/l nadal daje dobrą swo­istość; jed­no­cze­śnie w sta­nie za­pal­nym fer­ry­tyna ro­śnie i może wy­glą­dać „pra­wi­dłowo” mimo pu­stych za­pa­sów. Te same wy­tyczne po­dają, że u męż­czyzn i ko­biet po me­no­pau­zie z nowo roz­po­znaną nie­do­krwi­sto­ścią z nie­do­boru że­laza mniej wię­cej jedna trze­cia ma uchwytną przy­czynę, naj­czę­ściej w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym — dla­tego w tych gru­pach za­leca się ga­stro­sko­pię i ko­lo­no­sko­pię jako ba­da­nia pierw­szego rzutu, a u wszyst­kich z nie­do­bo­rem że­laza — test w kie­runku ce­lia­kii (wy­stę­puje u 3–⁠5 proc. cho­rych). U ko­biet przed me­no­pauzą en­do­sko­pię wy­ko­nuje się, gdy są do­dat­kowe ob­jawy bu­dzące nie­po­kój.

Sam wynik „niska he­mo­glo­bina” bez tych badań to za mało, żeby roz­po­cząć le­cze­nie — o tym, co po­trafi za­fał­szo­wać mor­fo­lo­gię i jak czy­tać po­szcze­gólne pa­ra­me­try, pi­szemy w ar­ty­kule o nie­po­ko­ją­cych wy­ni­kach mor­fo­lo­gii.

Leczenie zależy od przyczyny

W nie­do­bo­rze że­laza pod­stawą są do­ustne pre­pa­raty że­laza. We­dług wy­tycz­nych bry­tyj­skich wzrost he­mo­glo­biny o co naj­mniej 1 g/dl w ciągu 2 ty­go­dni prze­ma­wia za tym, że przy­czyną był nie­do­bór że­laza, a po nor­ma­li­za­cji he­mo­glo­biny le­cze­nie kon­ty­nu­uje się jesz­cze około 3 mie­sięcy, żeby od­bu­do­wać za­pasy w szpiku. Że­lazo do­żylne roz­waża się przy nie­to­le­ran­cji ta­ble­tek, za­bu­rze­niach wchła­nia­nia, prze­wle­kłym sta­nie za­pal­nym lub gdy trzeba szybko wy­rów­nać nie­do­bór, np. przed ope­ra­cją. Le­cze­nie że­la­zem bez usta­le­nia przy­czyny to błąd — może za­ma­sko­wać krwa­wie­nie, któ­rego źró­dło po­zo­sta­nie nie­znane.

Przy nie­do­bo­rze wi­ta­miny B12 sto­suje się za­strzyki do­mię­śniowe lub wy­so­kie dawki do­ustne, w za­leż­no­ści od przy­czyny i na­si­le­nia ob­ja­wów; kwas fo­liowy uzu­peł­nia się do­ust­nie. Me­dy­cyna Prak­tyczna prze­strzega: po­da­nie sa­mego kwasu fo­lio­wego oso­bie, która ma jed­no­cze­śnie nie­do­bór B12, może nagle ujaw­nić lub na­si­lić za­bu­rze­nia neu­ro­lo­giczne — dla­tego nie warto su­ple­men­to­wać „w ciemno”, bez ozna­cze­nia obu wi­ta­min. Nie­do­krwi­stość cho­rób prze­wle­kłych leczy się, le­cząc cho­robę pod­sta­wową; w nie­do­krwi­sto­ściach he­mo­li­tycz­nych i cho­ro­bach szpiku le­cze­nie pro­wa­dzi he­ma­to­log, czę­sto we współ­pracy z ośrod­kiem szpi­tal­nym.

Konsultacja hematologiczna w naszych gabinetach

W ga­bi­ne­tach ABMed Experts przy ul. Wa­cława Fel­czaka 23/1 w Szcze­ci­nie kon­sul­ta­cje he­ma­to­lo­giczne pro­wa­dzi m.in. lek. med. Ewa Chmie­lew­ska, he­ma­to­log i dia­gno­sta la­bo­ra­to­ryjny, zaj­mu­jąca się na co dzień nie­do­krwi­sto­ściami, ma­ło­płyt­ko­wo­ścią, leu­ko­pe­nią i za­bu­rze­niami krzep­nię­cia, a także przy­go­to­wa­niem he­ma­to­lo­gicz­nym pa­cjen­tów do za­bie­gów ope­ra­cyj­nych. Przyj­muje we wtorki 16:30–⁠18:30; pierw­sza wi­zyta kosz­tuje we­dług cen­nika 400 zł, kon­trolna 350 zł. Wi­zyta pry­watna nie wy­maga skie­ro­wa­nia — ter­min można umó­wić w re­je­stra­cji online lub te­le­fo­nicz­nie. Kon­sul­ta­cje pro­wa­dzi rów­nież prof. dr hab. n. med. Edyta Pacz­kow­ska.

Co za­brać: wszyst­kie mor­fo­lo­gie z ostat­nich lat z da­tami (dla he­ma­to­loga dy­na­mika liczy się bar­dziej niż jeden wynik), wy­niki fer­ry­tyny, B12, kwasu fo­lio­wego i in­nych badań, jeśli były wy­ko­nane, listę leków i su­ple­men­tów (w tym że­laza — od kiedy i w ja­kiej dawce), wy­pisy ze szpi­tala oraz in­for­ma­cję o cho­ro­bach w ro­dzi­nie i o ob­fi­to­ści mie­sią­czek. Jeśli badań jesz­cze nie ma, nie trzeba ich robić „na zapas” — le­karz zleci te, które są po­trzebne.

Źródła

  1. World Health Organization, „Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations” (2024), https://www.who.int/publications/i/item/9789240088542 ; streszczenie progów i stopni ciężkości: https://www.guidelinecentral.com/guideline/3534081/
  2. Medycyna Praktyczna dla pacjentów, „Anemia (niedokrwistość): przyczyny, rodzaje, objawy i leczenie”, https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/152170,niedokrwistosc-anemia
  3. Snook J. i wsp., „British Society of Gastroenterology guidelines for the management of iron deficiency anaemia in adults”, Gut 2021; 70(11): 2030–⁠2051 — ferrytyna, diagnostyka przewodu pokarmowego, celiakia, odpowiedź na żelazo, czas leczenia, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8515119/
  4. Medycyna Praktyczna dla pacjentów, „Niedokrwistość megaloblastyczna: przyczyny, objawy, leczenie”, https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170507,niedokrwistosc-megaloblastyczna

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Autor

lek. med. Ewa Chmielewska

Hematolog

Pełni funk­cję star­szego asy­stenta w Kli­nice He­ma­to­lo­gii z Od­dzia­łem Trans­plan­ta­cji Szpiku Po­mor­skiego Uni­wer­sy­tetu Me­dycz­nego w Szcze­ci­nie oraz pro­wa­dzi przy­kli­niczną Po­rad­nię He­ma­to­lo­giczną. Po­siada dy­plom ma­gi­stra ana­li­tyki me­dycz­nej oraz upraw­nie­nia dia­gno­sty la­bo­ra­to­ryj­nego.

Baza wiedzy

Czytaj także

Wszystkie artykuły
  • Hematologia

    Niepokojące wyniki morfologii: kiedy iść do hematologa?

    Niska hemoglobina, za mało płytek, wysokie leukocyty — co może oznaczać nieprawidłowa morfologia, co zaburza wynik i kiedy iść do hematologa (Szczecin).

    prof. dr hab. n. med. Edyta Paczkowska

    6 min czytania